Rouen’da müzeler ve sanat: Monet’nin katedrali, Caravaggio ve Seine

Rouen Katedrali Monet’nin uykusuna bile girmeye başlamıştı. Seri üzerinde çalışırken çektiği güçlükler arasında, binanın renk değiştirerek üzerine yıkıldığını gördüğü bir rüya da vardı. Bugün gerçek cephe önünde çabucak fotoğraf çekip yoluna devam edebilen ziyaretçinin hatırlayacağı bir hikâye bu. Ressam, yerinde durmayan konusuna tekrar tekrar dönüyordu. Taşa güven vardı; ışık ise bir türlü işbirliği yapmıyordu.

Notre-Dame’ın önünden başlayın, Güzel Sanatlar Müzesi’ne geçin ve Seine kıyısında bitirin. Bu rotaya bir gün ayırın; resim galerisinin yanındaki Le Secq des Tournelles Müzesi ek durak olabilir. Buradaki tablolar kayıtlarımızda Rouen koleksiyonuna ait, fakat şu anda sergilenip sergilenmedikleri net değil. Gezinin tek amacı belli bir tabloysa, görülüp görülemeyeceğini yola çıkmadan müzeye sorun.

Katedralde aynı taş parçasına dönmek

1892 ve 1893’te Monet katedralin karşısında çalışacağı mekânlar kiraladı. Ardından tuvalleri atölyesinde yeniden ele aldı; 1895’te Paris’te yirmisini sergiledi. Bu süreç, izlenimin açık havada çabucak yakalanmış bir şey olduğu düşüncesini zorlaştırıyor. Cephe önündeki saatlerden sonra, ondan uzakta alınan kararlar da geldi. Sorunu anlamak için ressamın baktığı noktayı tam olarak bulmanız gerekmiyor. Taşta bir girinti seçin; bulut geçerken nasıl değiştiğini izleyin.

Müzedeki Rouen Katedrali: Portal ve Albane Kulesi, Kapalı Hava bu alıştırmanın karşılığını veriyor. Yakından bakınca yoğun boya, anlattığı mimariyi örtüyor gibi görünebilir. Geri çekildiğinizde ayrı izler derinliği kurmaya başlar. Bu iki mesafe arasındaki fark, bütün taş oymalarını seçebilmekten daha önemli. Hareketi iki kez deneyin; resmin en kolay tanındığı uzaklıkta kalma isteğine direnin.

Dışarıda cephe, on ikinci yüzyıldan on altıncı yüzyıla uzanan inşaatın kaydını taşıyor. Üstünde on dokuzuncu yüzyılda eklenen dökme demir külah yükseliyor. Dolayısıyla Monet’nin kestiği görünüm, tek ressamın resme sığdırabileceğinden çok daha fazlasını sunan bir binadan yaptığı seçim. Katedralin dışını dolaştığınız gibi içine de girin. Ölçeğin değişmesi, tuvalle karşılaştırmaya ara versin; ibadete açık bir kilisenin işlevleri resmedilmiş cephenin taşıyabileceğini aşıyor.

Değişen ışığı satın alan kömür tüccarı

François Depeaux, Monet’nin katedral çalışmasının oluşumuna tanık oldu ve seriden bir tablo satın alan ilk kişi oldu. Parasını kömürden kazanıyordu. Koleksiyonerlik hayatı boyunca, aralarında elli beş kadar Sisley’nin de bulunduğu yaklaşık 600 resim ve çizime sahip oldu. Bu sayılar tek bir şanslı alımdan çok, sürekli bir bağlılığı anlatıyor. 1909’da Rouen’a resimler bağışlayarak şehrin halka açık empresyonist koleksiyonunun kurulmasına katkıda bulundu.

Depeaux, Normandiya’da çalışan ressamları da destekledi; yirminci yüzyılın başlarında onların eserlerini kamu koleksiyonlarına kazandırdı. Monet’den sanayi faaliyetinin sürdüğü nehre geçtiğinizde mesleğini akılda tutun. Kömür, modern hayatın resimdeki etkilerini satın alabiliyor; duman da resmin konusu olabiliyordu. Buradaki ilişki, neye hayran olması gerektiğini Paris’ten öğrenmeyi bekleyen bir taşra şehri hikâyesinden daha ilginç.

Caravaggio başka birinin adıyla geliyor

1955’te yapılan bir alım, müzenin eski ustalar koleksiyonunu değiştirdi. Sütuna Bağlı İsa, Paris sanat piyasasından Mattia Preti’ye atfedilerek geldi. Caravaggio olarak tanınması, başka versiyonlarla karşılaştırmaları, özgün eser ve kopya tartışmalarını gerektirdi. Etiketteki ad bu çalışmanın sonucuydu. Rouen’a kesinliği hiç kesintiye uğramamış bir bilgi ulaşmadı; kimliği yeniden bulunması gereken bir resim satın alındı.

Caravaggio şiddeti yakına getiriyor. Birkaç beden mekânı doldururken yukarıdan gelen ışık erkeklerin hareketlerine ve İsa’nın çıplak gövdesine düşüyor. Zihninizde olayın dışında durabilmek için ne kadar az yer bırakıldığına bakın. Gözün arasında dolaşacağı uzak bir kalabalık yok. Bir omzun ya da saçın kavranışı, güç dengesizliğini anlatmaya yetiyor. Ön planda bir celladın yaptığı iş var.

1606’da Ranuccio Tomassoni, Caravaggio tarafından öldürüldü; ressam ardından Roma’dan Napoli’ye kaçtı. Tablo genellikle bu dönemle ilişkilendirilir. Yaşamöyküsü burada anlamlı, fakat her gölgenin ne demek olduğunu açıklayamaz. Resimde görünenlere bağlı kalın. Sütunun damarları yaralara benzerken İsa’nın kaslı bedeni sağlam görünüyor. Müzenin yorumu bu yer değiştirmeye dikkat çekiyor: hasar doğrudan tene işlenmek yerine bedenin yanındaki taşta sezdirilebiliyor.

Pissarro Orta Çağ şehrine sırtını dönüyor

Pissarro’nun Rouen görünümlerini bir göz rahatsızlığı da belirledi. Dışarıda çalışamayınca Seine’e bakan otel odalarından resim yaptı. Paris’te Monet’nin katedral serisini görmüş, bütünlüğünü beğenmişti; Rouen’a döndüğünde kendisi de bir grup kent görünümüne uzun süre çalıştı. Şehir katedrale alternatif sunuyordu. Köprüler insan ve eşya taşıyor, liman ressamı beklemeyecek konular üretmeyi sürdürüyordu.

Rouen’da Boieldieu Köprüsü, Gün Batımı, Sisli Hava resminde küçük dokunuşlar birbirine sokularak köprü trafiğini, nehri ve uzaktaki pusu oluşturuyor. Pissarro noktacılığı denemişti, fakat buradaki izler tekdüze bir nokta düzenine uymuyor. Bulut kütlesi ile hareketli fırça vuruşlarının başka bir ritmi var. Önce insanları suyun üzerinden geçiren çizgiyi bulun, ardından dikkatinizin dumanın içinde dağılmasına izin verin.

Yüksekten bakmasının pratik bir sonucu var. Otel penceresi, kaldırımdan bir arada görülmesi daha güç faaliyetleri gözün birleştirmesini sağlıyor. Müzeden sonra nehre ulaştığınızda bunu hatırlayın. Köprünün adını bulmakla resmi yeniden elde etmiş olmayacaksınız. Bunun yerine yer seviyesinden erişebildiğiniz bilgiyi, Pissarro’nun yukarıdan kurabildiği bağlantılı görünümle karşılaştırın. İçeride kalma zorunluluğu, ressamın görebildiği şehri genişletti.

Eski kilisede demire yer açılıyor

Saint-Laurent Kilisesi’nin sonu çok farklı olabilirdi. 1891’de sahibi, yerine konut yapmak için binayı yıkmak istiyordu. Belediye sonunda yapıyı satın alıp onardı; bina daha sonra Le Secq des Tournelles Müzesi oldu. Demir işleri koleksiyonunu Henri Le Secq başlatmış, oğlu sürdürmüştü. Eskiden dini törenlere ayrılan mekânı ve ilgiyi artık kilitler ile dükkân tabelaları paylaşıyordu.

Ressam adları ve tartışmalı atıflardan sonra burada durmak iyi gelir. Kilit nasıl çalıştığını, tabela sokaktan nasıl anlaşılabildiğini sordurur. Seine’e doğru inmeden bu sorulara vakit verin. Gün kısa gelirse katedrali ve Güzel Sanatlar Müzesi’ni koruyup başka bir müze sıkıştırmak yerine nehir yürüyüşünü seçin. Dönüşte katedrale ancak sabah ışığından bu yana nelerin değiştiğini merak ediyorsanız yeniden uğrayın.