Strazburg’da müzeler ve sanat: Goya, Veronese ve Gustave Doré

Restoratörlerin tablonun üzerine bir köprü kurması gerekti. Gustave Doré’nin İsa Mahkemeden Ayrılırken resmi sıradan bir tuval gibi ele alınamayacak kadar büyüktü; önceki onarımlar da durumu ağırlaştırmıştı. Alüminyum geçit yüzeye erişim sağladı; daha sonra yeni bir çerçeve tuvali 308 kabloyla gerecekti. Kalabalığın ortasındaki beyaz giysili adam, Strazburg resmi 1988’de satın almadan önce sergi salonlarından, depolardan ve Viyana’daki bir kiliseden geçmişti.

Bu kurtarma öyküsü Strazburg’da sanata ayrılan gün için iyi bir başlangıç. Burada koleksiyonlar yok edildi, yeniden kuruldu; resimler Alman müze yöneticilerinin hedefleriyle ve Fransız bir illüstratörün ihmal edilmiş tuvalinin doğduğu şehre dönüşüyle geldi. Ziyareti Güzel Sanatlar Müzesi ile Modern ve Çağdaş Sanat Müzesi arasında bölüştürün. Eski ustalarla başlayın, öğleden sonra ölçeği Doré değiştirsin.

Yangının ardından müze kurmak

Prusya bombardımanı 1870’te Strazburg’un ilk müze koleksiyonunu yok etti. Yeniden kurmak, duvarları onarmanın yanında resim almayı gerektiriyordu. Yeni koleksiyonu oluşturmak üzere Wilhelm von Bode görevlendirildi; İtalyan, Flaman ve Hollanda resmine özellikle ağırlık verildi. Sonuç, geçmişten devralınmış bir hazine gibi hissedilebilir. Oysa büyük bölümü, bir felaketin ardından bilinçli biçimde yapılmış alımlardı.

Bode’nin Floransa’da aldığı eserlerden biri, 1890’da edinilen Carlo Crivelli imzalı Çobanların Tapınması oldu. Altı yıl sonra eleştirmen Charles Loeser ona sahte dedi. Başka araştırmacılar, Crivelli’nin kendi eseri olarak kabul edilmesinden önce resmi adı bilinmeyen bir takipçisine bağladı. Tarihi için bile birbirinden çok uzak öneriler yapıldı. Küçük bir pano, yeniden kurulan koleksiyonun bütünü adına bir yargı yetkinliği tartışması taşıyabiliyordu.

Bu sahne, Doré’ninkinden çok daha küçük ölçekte dikkat istiyor. Yusuf uyurken Meryem çocuğun önünde diz çöküyor. Bir melek çobanları ahıra getiriyor; uzakta hikâyelerinin başka bir bölümü var. Manzara bütün figürleri aynı anda dondurmak yerine birbirini izleyen anlara yer açıyor. Arkadan bebeğe doğru yolu takip edin. Tanıdık konu birkaç farklı hızda yapılan bir yolculuk oluyor; Yusuf ise sanki tümüyle ara vermiş.

Veronese’de ölümcül yanlış anlama

Kefalos ve Prokris’te felaket çalılıklardan gelen hışırtıyla başlıyor. Prokris, başka bir kadından şüphelendiği için kocasının peşine düşüyor. Kefalos hayvan duyduğunu sanıp karısının verdiği mızrağı atıyor ve onu ölümcül biçimde yaralıyor. Veronese, silah işini gördükten sonraki fark edişi resmediyor. Şüphe geri çevrilemez bir gerçeğe dönüşmüş.

Prokris’in elbisesindeki brokar bu hikâyeye tuhaf bir eşlikçi. Beden artık tadını çıkaramayacakken Venedik resminin zevklerini sunuyor. Kefalos karısına eğiliyor, ama hareketlerini ayıran mesafe başka bir hareketle onarılamıyor. Yüzlerden önce kumaşa bakın; kumaşın varlığını sürdürmesi, insanın çöküşünü gözden kaçırmayı güçleştiriyor.

Resmin şiddetle ilişkili, daha az kişisel ikinci bir geçmişi var. İspanyol kraliyet koleksiyonundaydı; Joseph Bonaparte İspanya’daki hükümranlığı sırasında onu aldı. Strazburg eseri 1912’de edindi. Kraliyet ortamından belediye müzesine yolculuğunu âşıkların hikâyesiyle karıştırmamak gerek, fakat tuval böylece iki ayrı sahiplenme öyküsü taşıyor.

Goya dostluğu portrenin üzerine yazıyor

Goya, Bernardo de Iriarte ile ilişkisinin niteliğini doğrudan yazıta koydu. Portre 1797’de karşılıklı saygı ve sevginin işareti olarak yapıldı. Iriarte elinde kitapla oturuyor; başı geriye çekilmiş, bakışı dışarıya yönelmiş. Alttaki sözler, resmin yalnızca kamusal rütbelerin dökümü olmasını engelliyor.

Iriarte, Aydınlanma’ya yönelen İspanyol reformcular arasındaydı. Daha sonra Joseph Bonaparte’ı desteklemesi, savaşın ardından sürgüne gitmesine yol açtı. Kendinden emin model bu geleceği bilmiyor. Portrede kitabını rahatça tutuyor; sandalye, katı biçimde karşıya dönük sunum yerine gelen ziyaretçiye dönebilmesine olanak tanıyor.

Önce duruşu okuyacak kadar uzak durun, sonra boyaya bakın. Küçük, kesik izler kusursuz ve kesintisiz bir teni veya kumaşı taklit etmiyor. Goya modele toplum içindeki güvenini verirken yüzeyi aynı ölçüde pürüzsüzleştirmiyor. Yazıt burada özellikle yardımcı: dostluk açıkça belirtilmişken bir kırışıktan veya ağzın açısından gizli bir hiciv hükmü çıkarmak yeterli olmaz.

Doré’nin devasa dönüşü

Fransız eleştirmenler Doré’nin resmine istediği kadar saygı göstermedi. 1868’de Londra’da resimlerine ayrılacak bir galeri teklifini kabul etti. 1872’de tamamlanan İsa Mahkemeden Ayrılırken galerinin en çok ilgi çeken eseri oldu, ardından 1892–1898 arasında Amerika Birleşik Devletleri’ni dolaştı. Londra’ya dönünce depoya kaldırılıp unutuldu. Dokuz metreden geniş bir tuval bir şekilde gözden kaybolmuştu.

Strazburg için satın alınması onu Doré’nin doğduğu şehre geri getirdi. Kurtarma işi ise hâlâ uzundu. Önceki müdahalede mobilyalarda kullanılan türden polyester vernik sürülmüştü; sararıp hasarı gizlemişti. Restoratörler kesilmiş kenarlar, yırtıklar ve geniş kayıplar da buldu. 1998’de başlayan çalışmada, görüntüdeki eksiklere geçmeden yapısal müdahale gerekti.

Dönemden kalma bir gravür, kaybolan çizimin yeniden kurulmasına yardım etti. Çoğunlukla basılı görüntüleriyle hatırlanan bir ressamı kurtarmak için özellikle uygun bir araç. Kalabalığın hareketleri ortadaki beyaz figüre yönelirken merdivenler ayrılışı kamusal bir gösteriye çeviriyor. Önce figürle tuvalin kenarları arasındaki mesafeyi kavrayın. Ardından küçük olaylara yaklaşın. Anlatı herhangi birinin adını vermeden, boyut önem sırasını kuruyor.

Savrulmak yerine öpülen kılıç

Rossetti’nin Kurtuluş Kılıcını Öpen Jeanne d’Arc resmini J. Anderson Rose 1863’te sipariş etti. Eser Amerika’daki sahiplerinden geçtikten çok sonra, 1996’da Strazburg tarafından alındı. Modelin kimliği tartışmalı. Rossetti’nin kardeşi Bayan Beyer adlı Alman bir kadını belirtmişti; başka bir yorum Agnes Manetti’yi öneriyor. Yüze kolay bir yaşamöyküsü yakıştırmak yerine belirsizliği korumak daha doğru.

Doré’nin büyük kamusal dramının yanında Rossetti’nin seçimi neredeyse gizli kalmış bir an gibi. Bu yakın görünümde Jeanne bir orduya komuta etmiyor. Zırh, dudaklar ve kılıç dar bir alanda buluşuyor. Silah darbe indirmek yerine bir öpücük alıyor. Bu hareketi Veronese’nin mızrağıyla karşılaştırın: şiddet için yapılan nesne bağlılığın simgesi olabiliyor, sevgilinin hediyesi ise ölüm aracına dönüşebiliyor.

Özellikle sabahı katedralin taş işçiliğini inceleyerek geçirdiyseniz iki müze arasına gerçek bir mola koyun. Seçtiğiniz resimlerin görülebilirliğini yolculuktan önce doğrulayın; sonra da rotayı durup bakmaya izin verecek kadar kısa tutun. Doré öğleden sonranızda yer hak ediyor, fakat Rossetti kalan bütün dakikaları en büyük tuvalin altında geçirmemek için iyi bir neden.