Μουσεία και τέχνη στη Νάντη: πού θα δείτε Κουρμπέ, Ενγκρ και Ζορζ ντε Λα Τουρ

Γονατισμένη με την πλάτη προς εσάς, μια γυναίκα σηκώνει το κόσκινο. Η κίνηση καταλαμβάνει το κέντρο στις Κοσκινίστρες του σιταριού, χωρίς να προσφέρει ένα πρόσωπο που θα υποδεχτεί τον επισκέπτη. Ο Κουρμπέ ζητά να κοιτάξετε ώμους, χέρια και δουλειά. Η Νάντη αγόρασε τον πίνακα το 1861 αντί 4.000 φράγκων, λίγο περισσότερο από όσο είχε πληρώσει για το πορτρέτο του Ενγκρ. Ένα δημοτικό μουσείο είχε διαθέσει σοβαρό ποσό για την εργασία του καθαρισμού των σιτηρών.

Αρχίστε την ημέρα στο Μουσείο Τεχνών της Νάντης και συνεχίστε στο κάστρο με το μουσείο ιστορίας του. Στη rue Georges-Clemenceau, κοντά στον καθεδρικό και στο κάστρο, το μουσείο τέχνης εντάσσεται σε έναν περίπατο στο κέντρο· δεν χρειάζεται να μετακινηθείτε ανάμεσα σε απομακρυσμένες συλλογές. Αν μπορείτε, δώστε στους πίνακες ένα πρωινό. Τέσσερα έργα αρκούν για να αντιπαραβάλετε διαφορετικές εκδοχές του γούστου του 19ου αιώνα.

Ένα ανάκτορο που ξεκίνησε πάνω από την υφασματαγορά

Το 1830, οι επισκέπτες του καινούργιου μουσείου μοιράζονταν το κτίριο με το εμπόριο υφασμάτων. Οι πίνακες καταλάμβαναν μέρος του επάνω ορόφου της Halle aux toiles και η αγορά διατηρούσε τον υπόλοιπο χώρο. Οι προηγούμενες αγορές έργων είχαν σκορπιστεί σε δημοτικά γραφεία και άλλα δημόσια κτίρια. Η απόκτηση μιας συλλογής είχε αποδειχτεί ευκολότερη από την εύρεση χώρου όπου θα μπορούσε κανείς να τη μελετήσει. Σταδιακά η τέχνη εκτόπισε τα υφάσματα, αλλά η στενότητα παρέμενε.

Οι παλιές αυτές δυσκολίες εξηγούν τις διαστάσεις του μεγάρου που εγκαινιάστηκε το 1900. Η Νάντη ήθελε επιτέλους ένα κτίριο αντάξιο των φιλοδοξιών της. Η συλλογή είχε αναπτυχθεί γύρω από την αγορά των έργων των αδελφών Κακώ το 1810· ο Φρανσουά Κακώ είχε εργαστεί ως διπλωμάτης στην Ιταλία. Το μουσείο, όμως, δεν περιορίστηκε στους παλαιούς δασκάλους που είχε αποκτήσει. Με τις αγορές του 19ου αιώνα, σύγχρονοι ζωγράφοι μπήκαν στην ίδια δημοτική συλλογή. Περνώντας από έργο σε έργο, αναρωτηθείτε τι θεωρούσε η πόλη ότι άξιζε τα χρήματά της.

Ενγκρ: το επισκεπτήριο στον καθρέφτη

Η Μαρί Μαρκόζ δεν είχε ακόμη παντρευτεί τον υποκόμη του οποίου το όνομα φέρει σήμερα το Πορτρέτο της κυρίας ντε Σενόν. Ο Ενγκρ τη ζωγράφισε στη Ρώμη το 1814· ο γάμος έγινε την επόμενη χρονιά. Το κόκκινο φόρεμα και τα κοσμήματα μπορεί να κάνουν την εικόνα να μοιάζει με βέβαιη δήλωση κοινωνικής θέσης. Ο τίτλος τακτοποιεί διακριτικά μια πιο σύνθετη ζωή. Ξεκινήστε από την απόσταση ανάμεσα στη γυναίκα και στο όνομα.

Αναζητήστε τώρα το επισκεπτήριο σφηνωμένο στο πλαίσιο του καθρέφτη. Εκεί έβαλε ο Ενγκρ την υπογραφή του, εξασφαλίζοντας μια μικρή παρουσία ανάμεσα στα αντικείμενα του μοντέλου του. Ο καθρέφτης δίνει δεύτερη όψη του αυχένα και των μαλλιών της, ενώ τα στολισμένα χέρια και το λευκό ύφασμα τραβούν το βλέμμα μπροστά. Δείτε πρώτα την αντανάκλαση και μετά επιστρέψτε στο πρόσωπο. Ο πίνακας σας μετακινεί ανάμεσα στη δημόσια εμφάνιση και σε μια οπτική γωνία που η ίδια δεν μπορεί να προσφέρει άμεσα.

Μετά τον θάνατο της Μαρί, το πορτρέτο πέρασε από την οικογένεια του συζύγου της και τελικά έφτασε σε έναν έμπορο. Η Νάντη το απέκτησε το 1853. Η διαδρομή έχει σημασία μπροστά σε μια τόσο σίγουρη εικόνα κατοχής. Η γυναίκα μοιάζει απόλυτα οικεία με τα υφάσματα που την περιβάλλουν, ενώ ο καμβάς έγινε αντικείμενο που η οικογένεια μπορούσε να αποχωριστεί. Η άφιξη σε δημόσια συλλογή έδωσε σε αγνώστους τον χρόνο να εξετάσουν μια οικειότητα που είχε παραγγελθεί για ιδιωτικά βλέμματα.

Κουρμπέ: η πλάτη προς το κοινό

Επτά χρόνια πριν τις αγοράσει η Νάντη, ο Κουρμπέ ζωγράφισε τις Κοσκινίστρες του σιταριού στην Ορνάν. Οι δύο γυναίκες συνήθως ταυτίζονται με τις αδελφές του· η εκδοχή αυτή χρειάζεται να παραμείνει πιθανότητα και να μη μετατρέψει την περιγραφή σε οικογενειακή φωτογραφία. Η μία διαλέγει το σιτάρι με το χέρι. Η γονατισμένη μορφή δουλεύει το κόσκινο και ένα αγόρι εξετάζει μια μηχανή καθαρισμού σιτηρών. Στο ίδιο δωμάτιο συνυπάρχουν διαφορετικοί τρόποι για την ίδια εργασία.

Η μηχανή απασχολεί το βλέμμα του αγοριού, ενώ η κεντρική γυναίκα κρατά το πρόσωπό της κρυφό. Αν ακολουθήσετε αυτές τις δύο επιλογές, δυσκολεύεστε να καταναλώσετε τη σκηνή ως γραφική εικόνα της αγροτικής ζωής. Κανείς δεν σταματά για να εξηγήσει τη δουλειά σε έναν ξένο. Πρέπει να την τελειώσουν. Μπορείτε να συγκρίνετε τα υφάσματα εδώ με το κόκκινο βελούδο της Μαρί χωρίς να αποφασίσετε ότι κάποιος πίνακας υπερέχει ηθικά. Κάθε ζωγράφος δίνει διαφορετικό βάρος στην ενδυμασία.

Στο παρισινό Σαλόν του 1855 παρουσιάστηκε το έργο του Κουρμπέ και το 1861 σε έκθεση στη Νάντη, όπου αγοράστηκε για το μουσείο. Οι κριτικοί της εποχής μπορούσαν να ενοχληθούν από τη σωματική δύναμη της γονατισμένης μορφής. Η αγορά ανήκει επομένως τόσο στην ιστορία των τοπικών αποφάσεων όσο και στην ιστορία του ρεαλισμού. Ένας πίνακας φτιαγμένος στη Φρανς-Κοντέ έγινε μέρος όσων επέλεξε μια πόλη του Λίγηρα να δείξει στο κοινό της.

Λα Τουρ: ένας άγγελος χωρίς φτερά

Ένα παιδί απλώνει το χέρι προς έναν ηλικιωμένο που αποκοιμήθηκε πάνω από ένα βιβλίο. Χωρίς τον τίτλο Το όνειρο του Αγίου Ιωσήφ, θα μπορούσατε αρχικά να δείτε μια διακοπή της οικιακής ησυχίας. Το παιδί δεν έχει φτερά. Παλαιότερες ερμηνείες πρότειναν άλλες βιβλικές συναντήσεις, ενώ ακόμη και η ταύτιση με τον Ιωσήφ αφήνει αβέβαιο το ακριβές μήνυμα. Μαθαίνει για την εγκυμοσύνη της Μαρίας, δέχεται προειδοποίηση να φύγει ή καλείται να επιστρέψει; Ο πίνακας δεν δίνει οριστική απάντηση.

Στη φλόγα του κεριού ο Ζορζ ντε Λα Τουρ βάζει ένα χειροπιαστό εμπόδιο. Το χέρι του παιδιού την κρύβει, ενώ το φως φτάνει στο πρόσωπο και στην παλάμη· ένα κηροψάλιδο ρίχνει σκιά στο τραπέζι. Προσέξτε το μικρό εργαλείο πριν μετατρέψετε όλη τη σκηνή σε σύμβολο. Η Νάντη έχει επίσης θέση στην επανανακάλυψη του Λα Τουρ. Έργα του μπήκαν στη συλλογή Κακώ με λανθασμένες αποδόσεις σε άλλους ζωγράφους και αργότερα βοήθησαν τους μελετητές να ανασυνθέσουν μια σταδιοδρομία που είχε σχεδόν χαθεί από το βλέμμα τους.

Ένας φόνος και η πόλη έξω από το μουσείο

Ο Μαρά είναι ήδη νεκρός στη Σαρλότ Κορντέ του Πολ Μπωντρύ. Ζωγραφίζοντας το επακόλουθο του φόνου το 1860, ο Μπωντρύ στρέφει την προσοχή στη γυναίκα που τον μαχαίρωσε. Ο χάρτης της Γαλλίας στον τοίχο μετατρέπει το στενό δωμάτιο σε πεδίο πολιτικής αντιπαράθεσης. Πρόκειται για κρίση του 19ου αιώνα πάνω στο 1793, πολύ μετά την εκτέλεση της Κορντέ. Σκεφτείτε πόση συγχώρεση μπορεί να ζητά από εσάς η θέση ενός σώματος ή η επιλογή εκείνου που παραμένει όρθιος.

Στο Μουσείο Ιστορίας της Νάντης, μεταφέρετε αυτό το ερώτημα στο παρελθόν του ίδιου του λιμανιού. Τον 18ο αιώνα η Νάντη έγινε το κυριότερο λιμάνι δουλεμπορίου της Γαλλίας. Το εμπόριο στήριζε και την τοπική βιοτεχνία, μεταξύ άλλων τα εμπριμέ βαμβακερά που ανταλλάσσονταν στις αφρικανικές ακτές. Αυτή η ιστορία δεν χωρά μόνο στην εικόνα πλοίων που έφευγαν για αλλού. Φτάνει πίσω, στα εργαστήρια και στα σπίτια της πόλης που μόλις διασχίσατε.

Με μισή ημέρα στη διάθεσή σας, επιλέξτε μόνο το μουσείο τέχνης. Με ολόκληρη ημέρα, κρατήστε αρκετή προσοχή για το κάστρο μετά το μεσημεριανό. Αν ταξιδεύετε για έναν συγκεκριμένο πίνακα, ζητήστε προηγουμένως από το μουσείο να επιβεβαιώσει ότι μπορείτε να τον δείτε. Σύμφωνα με τα στοιχεία μας, τα τέσσερα έργα που συζητούνται εδώ ανήκουν στη συλλογή της Νάντης· η σημερινή διαθεσιμότητά τους για θέαση δεν έχει επιβεβαιωθεί. Πάρτε μαζί έναν σύντομο κατάλογο τίτλων και επιτρέψτε στον εαυτό σας να περάσει το μεγαλύτερο μέρος του πρωινού με έναν μόνο πίνακα.