Versay’da müzeler ve sanat: Marie Antoinette, David ve Delacroix

Beşik boş; yanındaki çocuk perdesini aralıyor. Élisabeth Vigée Le Brun’ün Marie Antoinette ve Çocukları resmindeki yokluk, portre yapılırken ölen kız çocuğuna işaret ediyor. Cazip bir hikâyeye göre bebek boyanarak silinmiş. Röntgen, yüzey altında ona ait iz bulamadı. Keder gerçek; resmin değiştirilmesine ilişkin bu özel anlatı ise kanıtlanmış değil.

Versay, hikâyeleri kanıtlarından daha pürüzsüz hale gelmiş görüntülerle dolu. Versay Sarayı’nda bir günü, hükümdarların ve sonraki yönetimlerin tarihi nasıl göstermek istediğine bakarak geçirin. Rota kraliçenin ailesinden devrime, sonra bayraklı generale ve on dokuzuncu yüzyıl kralının sipariş ettiği Orta Çağ savaşına uzanıyor. Kapıların dışındaki şehre, Tenis Kortu Yemini’nin edildiği yere de vakit saklayın.

Kraliçeyi kurtarması istenen anne

XVI. Louis aile portresini Eylül 1785’te sipariş etti. Amaç kamusaldı: Marie Antoinette’in anneliği, itibarını onaracak ve çocukları hanedanın geleceği olarak sunacaktı. Vigée Le Brun tabloyu 1787’de tamamladı. Kraliçe kırmızı kadife içinde oturuyor; kucağında bir çocuk, ona yaslanan bir kız var. Boş beşik ise süreklilik gösterisini kesiyor.

Sophie Hélène Béatrix on bir aylıkken ölmüştü. Portre kraliyeti temsil etmenin resmî gereklerini bırakmadan bu kayba yer açıyor. Annenin bedeni sağlam merkezi kuruyor, fakat çocukların ayrı hareketleri grubun bütünüyle donmasını önlüyor. Beşiğin perdesi başka bir mülke değil, eksik olana bakmamızı istiyor.

İki amacı birlikte görmek yararlı. Bu aile ölümün izini taşıyor; resim aynı zamanda sıkıntıdaki monarşiyi inandırıcı kılma yönünde resmî bir girişim. Biri ötekini silmiyor. Versay’dan yalnızca dekorasyon bekleyen ziyaretçi, burada daha zor soruyla başlayabilir: görüntüsü kamusal tartışmaya aitken kraliçe ne kadar kişisel duygu gösterebilirdi?

Spor binası siyasi sahne oluyor

20 Haziran 1789’da milletvekilleri, olağan toplantı yerlerini kapalı bulunca Versay’daki tenis kortunda toplandı. Fransa’nın anayasası olana kadar dağılmamaya yemin ettiler. Mekân ulus için yapılmış toplantı salonu değil, oyun yeriydi. Şehirde yürüyerek olayın izini sürmeyi anlamlı kılan şeylerden biri de bu geçici çözüm.

Jacques-Louis David’in Tenis Kortu Yemini yarım kaldı. Projeyi olaydan sonra, Devrim’in hızla değişen siyaseti içinde geliştirdi. Etütleri kalabalık toplantıyı birleşen hareketler kompozisyonuna çevirdi. Çalışma, yeminin kendisi kadar nasıl hatırlandığının tarihine de ait.

Korunan tenis kortu, sarayın aşağısındaki Saint-Louis semtinde. Oraya ziyareti gerçek binayla ayrı bir karşılaşma sayın ve gideceğiniz tarihin erişim koşullarını kontrol edin. Hatırlanan sahne, David’in bitmemiş projesi ve sonraki anmalar kolayca birbirine karışabiliyor. Kraliyet mülkünden şehre yürümek, siyasi ortam değişimine fiziksel mesafe veriyor.

Belley bir filozofun yanında yaslanıyor

Anne-Louis Girodet’nin Jean-Baptiste Belley’nin Portresi 1797’de yapıldı. Belley, Saint-Domingue’de köleleştirilmiş, sonra Fransız Konvansiyonu’nun ilk siyah milletvekili olmuştu. Koloninin diğer temsilcileriyle gelişi, meclisin Şubat 1794’te köleliği kaldırmasından önceydi. Portrede resmî giysili, dirseğini yazar Guillaume Raynal’ın büstü yanında dayamış duruyor.

Bu eşleştirme, yaşayan siyasetçiyi köleliğe karşı çıkışıyla ilişkili bir yazarla buluşturuyor. Fakat Belley’nin rahat duruşunu güvence sanmamak gerek. Siyasi kariyeri hapsedilerek bitti; 1805’te Belle-Île’de tutsakken öldü. Özenli portre, olayların korumasına izin vermediği türden bir yetkiyi saklıyor.

Arşivler, basit özgürleşme hikâyesini daha da karmaşıklaştırıyor: Belley’nin kendisi de köleleştirilmiş insanlara sahip olmuştu. Bu bilgiyi onun önceki köleliği ve parlamentodaki göreviyle yan yana tutun. Girodet’nin canlı ten ile beyaz mermeri karşılaştırması güçlü, ama modelin hayatı kullanışlı bir simgeye indirgenemez. Sömürge toplumundaki konumu değişmiş bir insan; kazandıkları başkalarının kararlarına açık kalmış.

Bonaparte seyircisine dönüyor

Bayrak yükseliyor, kılıç uzanıyor; Bonaparte, askerler peşinden gelecekmiş gibi geriye bakıyor. Antoine-Jean Gros’nun Arcole Köprüsü’nde Bonaparte resmi, genç generali tuvalden büyük bir eylemin merkezine çeviriyor. Köprünün kendisine pek yer kalmamış. İddiayı yüz ve ileri hareket taşıyor.

Gros, Joséphine aracılığıyla Milano’da Bonaparte’ı karşısına oturtabildi. Görüntüsü 1796’daki Arcole çarpışmalarına dayanıyor; fakat kahramanca hareket, Bonaparte’ın köprüyü başarıyla geçirdiğinin kanıtı olarak okunmamalı. Geçiş girişimi başarısız oldu. Resim, bu özel harekâtın askerî sonucu yerine cesaret ve komutaya odaklanarak olayı liderliğe dönüştürüyor.

Belley portresinden sonra fark rahatsız edici. Bir adam cumhuriyet otoritesinin simgeleriyle duruyor; öbürü kişisel iradesiyle tarihi ileri çekiyor gibi. Resimleri kehanet saymadan karşılaştırmak yararlı. Her biri kamusal kişiyi tanıması gereken seyirci için kuruldu. Gros tanımayı, başın dönüşü ve bayrağın çapraz savruluşuyla sağlıyor.

Daha geç bir kral, çok eski bir savaş sipariş ediyor

Louis-Philippe’in Versay’da yaşama niyeti hiç olmadı. Bunun yerine eski kraliyet konutunu, 1837’de açılan Fransız tarihi müzesine çevirdi. Dönüşüm farklı hükümdarlık ve rejimleri ulusal anlatıda birleştirdi. Kraliyet ailesinin ayrılışından çok sonra yapılmış tabloların buradaki sanat ziyareti için öneminin nedeni bu.

Delacroix Taillebourg Muharebesi siparişini 1834’te aldı. Müzenin açılışı için Versay’a yerleştirilmeden önce eseri 1837 Salonu’nda sergiledi. Konu Orta Çağ’dandı, ama resim çağdaş bir programa yanıt veriyordu. Bedenleri ve atları, çatışmayı düzenli tarih şeması halinde dizmek yerine şiddeti çapraz bir hücuma sıkıştırıyor.

Kraliçenin beşiğini yeniden düşünün. O portre aileden geleceği güvenceye almasını istiyordu; Louis-Philippe’in müzesi seçilmiş geçmişten bugünü desteklemesini istedi. Eserleri ilginç kılan, bu niyetlerin görünür kalırken görebileceğimiz her şeyi denetleyememesi. Ulusal hafızayı düzenlemeyi amaçlayan kraliyet siparişinin içinde bile Delacroix’nın kalabalık mücadelesinin kendi başına buyruk enerjisi var.

Rezervasyondan önce sizin için en önemli resimleri ve tarihî mekânları belirleyin, ardından bunlara erişim veren ziyaretleri kontrol edin. Saray biletini koleksiyonun her bölümüne ulaşma sözü saymamak gerek. Şehre de gün içinde yer verin. Saraydan sonra kapıların ötesinde öğle yemeği yiyin; tenis kortunu bitkin bir sapak değil, bilerek seçilmiş ikinci durak yapın.