Grenoble’da müzeler ve sanat: Modigliani, Fantin-Latour ve Jacqueline Marval

Beyaz gömlekli genç adam, elinde fırçayla karanlıktan çıkıyor. Henri Fantin-Latour 1859’da bu Otoportre’yi yaparken yirmi üç yaşındaydı. Paris Salonu’na gönderdi, reddedildi. Kırk yıldan fazla zaman geçince doğduğu kent Grenoble’a verdi. Koleksiyon, bazen dönemin beğenisine karşı çıkan belirli insanların kararlarıyla dolu.

Grenoble Müzesi’ne bir sabah bırakın. Koleksiyonu satın almalar kadar armağanlar ve kişisel ricalar biçimlendirdi. Boyalı yüzlerin arkasında dostluklar, bazen tuvalden onlarca yıl sonra müze yöneticilerine yazılmış mektuplar var. Kayıtlarımız rehberdeki resimlerin burada olduğunu belirliyor, bugünkü görülebilirliklerini doğrulamıyor. Sizi Grenoble’a getiren tuval için müzeyle iletişim kurun; karşılaşmalar arasında her ressamın beyazı nasıl farklı kullandığına bakacak zaman tutun.

Düğün hediyesi olarak gelen Flora

Yerkürenin kavisinin üzerinde duran çıplak kadının çevresine çiçekler saçılmış. François Gérard’ın 1802 tarihli Zefir’in Okşadığı Flora resminde rüzgâr ikinci somut bedene gerek duymadan varlık kazanıyor. Flora kollarını göğsünde birleştirmiş, gözlerini kapatmış. Figürün kendisinde saklı tuttuğu hareketi çiçekler taşıyor. Önce onların dağılışına, sonra ayaklara bakın; sahne dansla havada asılı kalmak arasında dengede.

Müze, konuyu Ovidius’un Flora ve Zefir anlatısına bağlıyor, daha yakın bir toplumsal vesileyi de belirliyor. Gérard tuvali dostu Madame de Fourcroy’ya, doğum adıyla Adélaïde-Flore Belleville’e, yeniden evlenmesi için verdi. Adı önemli: Tanrıçanın çiçek dünyası, armağanı alan gerçek kadına da seslenebiliyordu. Resim Charles Gaudin’in Paris evinin bezeme düzenine aitti; 1900’de Léon de Beylié’nin bağışıyla Grenoble’a girdi.

Bu ortamları bakarken bir arada tutun. Mit mesafe yaratıyor, armağansa bedeni dostluğun, evliliğin ve beğeninin özel çevresine geri getiriyor. Gérard’ın yüzeyi, Fantin’in portresindeki genç ressamın gömleğinden başka dikkat istiyor. İkisi de bir insanın tesadüfen nasıl durduğunun masum kaydı değil. Gérard’ın figürü özel evin ziyaretçilerine, Fantin’inki sergi jürisinin yargısına sesleniyordu.

Reddedilen portre evine dönüyor

Fantin-Latour, Yirmi Üç Yaşında Otoportre’sini 1901’e kadar elinde tuttu. Salon reddedince dostu François Bonvin atölye sergisinde yer açmıştı. Onlarca yıl sonra Grenoble’ın müze yöneticisi Jules Bernard bir eser isteyen mektup yazdı; Fantin bu resimle karşılık verdi. Müzenin anlatısı Bernard’ın belediye başkanına sevinçli raporunu koruyor. Koleksiyon, rica edecek doğru kişiyi bulmak kadar sıradan ve zor bir yolla da büyüyebiliyor.

Fantin 1836’da burada doğmuş, beş yaşında ailesiyle ayrılmıştı. Bağ, ömür boyu yerel manzara resmetmekten çok dönüş ve hatırlamaya dayanıyor. Portrede ışık yüzüne, gömleğine, fırça tutan eline vuruyor; fon karanlık kalıyor. Fırça mesleki bir iddia. Parlak kumaş da ressamlık sorusu: Beyaz leke bedenden kopmadan ne kadar ışık taşıyabilir?

Mektupları, Louvre ziyaretlerinden sonra aynanın karşısında çalıştığı akşamları anlatıyor. Elindeki model kendisiydi. Bu somut durum, yüz için psikolojik itiraf uydurmaktan daha yararlı. Gömleğin karanlıkla sınırını ve elin ışıkla nasıl okunur olduğunu izleyin. Olanaklarını deneyen, sonra bu denemeyi ciddiye alınmayı hak ettiğinin kanıtı olarak sunan birine bakıyorsunuz.

Jacqueline Marval konuk listesini değiştiriyor

Dört kadın yerde oturuyor, beşinci ikram getiriyor. Jacqueline Marval’ın 1902–1903 tarihli Odalıklar’ında figürler geniş tuvale yayılmış. Bedenleri ağır, buluşmalarının merkezinde sıradan iş var. Başlık, odalık imgesinin devralınmış fantezisini getiriyor; tepsiyle grubun kendi içindeki beraberliği ise bunu sürekli kesiyor. Tek yüze yaklaşmadan uzaktan kadınları topluluk olarak okuyun.

Marval’ın ilk adı Marie Vallet’ydi; Grenoble yakınındaki Quaix-en-Chartreuse’te doğdu. 1895’te Paris’e taşınmadan önce öğretmenlik eğitimi aldı, yelek dikerek çalıştı. Jules Flandrin’le bağı, resimde başka hayata geçmesine yardım etti. Kültür Bakanlığı’nın biyografisi bu meslek değişiminden 1913’te New York Armory Show’a katılışına kadar onu izliyor. Kariyeri, Grenoble ile Paris arasındaki yolu başkente tek yönlü ayrılış olmaktan çıkarıp karşılıklı alışveriş yapıyor.

Flandrin’le birlikte Grenoble’ın müze yöneticisi Andry-Farcy’yi Matisse ve Picasso dahil ressamlarla tanıştırıp bağış alınmasına yardım etti. Marval Odalıklar’ı da ömrü boyunca sakladı; kız kardeşi 1933’te bağışladı. Bu hikâyede hem ressam hem ilişkileriyle kamu müzesinin alabileceklerini değiştiren kişi olarak var. İkramın çevresindeki kadınlara bunu bilerek yeniden bakın: Onları yapan kişi, koleksiyona başka kimlerin gireceğine de yardım etti.

Beyaz yaka ve erken verilen karar

Lunia Czechowska, Modigliani’nin Beyaz Yakalı Kadın portresinde ellerini birleştirmiş, başını hafif eğmiş oturuyor. 1917 tarihli tablo, 1923’te Bernheim-Jeune’den alındı. Müze, bunu bir müzenin satın aldığı ilk Modigliani tablosu olarak tanımlıyor. Bugün kolay atlanan bu bilgi, Grenoble’ın müze tarihindeki o yer henüz boşken kamusal tercih yaptığını gösteriyor.

Lunia, ressamın satıcısı Léopold Zborowski ve eşi Hanka’nın yanında kalan genç Polonyalı kadındı. Uzun boyunla oval yüz, karşısında belirli bir kişinin oturduğu gerçeğini silmiyor. Yakasını Fantin’in gömleğiyle karşılaştırın. İki beyaz alan da gözü yüze yöneltiyor, fakat yollar farklı hissediliyor: Fantin figürü karanlıktan kuruyor, Modigliani uzatılmış dış çizgi boyunca çekiyor. Benzerliği işaretleyip geçmek yerine birkaç dakika verin.

Müze yöneticisi makarna reklamı tasarlamıştı

1919’da göreve gelen Andry-Farcy sanatçı, reklam tasarımcısı ve eleştirmen olarak çalışmıştı. Müze müdürlüğünden önce makarna reklamları için yumurta göbekli Père Lustucru figürünü yarattı. Gazete ve sanat çevrelerini tanıması modern koleksiyon kurmanın araçlarına dönüştü. Kurumun kendisi, yerel halkın Devrim’de el konan eserleri korumak için dilekçe vermesinin ardından 1798’de başlamıştı. İki olayda da insanlar kamu koleksiyonunun ne yapması gerektiğini tartıştı.

Bitirirken 1994’ten beri kullanılan binaya bakın. Mimarları dolaylı üst ışıkla iç mekân, kent ve çevredeki manzara arasında bağlantılar planladı. Portrelerden sonra bu çağrıyı dışarıya taşıyın. Seçtiğiniz resimlere en az iki saat verin, dikkatiniz azalıyorsa mola ekleyin, öğle yemeğinden sonra yürümeye vakit bırakın. Grenoble’da bütün duvarları bitirmektense bir yüzü ve kararı hatırlayan ziyaretçi daha çok şey alır.