Dijon’da müzeler ve sanat: düklerin mezarları, Courbet ve Magnin Müzesi

Başlık yüzü gizleyebilir, ama birinin yasını saklayamaz. Cesur Philippe’in Mezarı çevresindeki küçük yas figürleri, yüzlerinin bazen örttüğü duyguyu yenlerle, kıvrımlarla ve eğik başlarla anlatıyor. Dük gösterişli üst katı kaplıyor; insani olay aşağıda sürüyor. Dijon gününe göz hizanızı değiştirerek başlayın. Anıtın dibindeki ayrıntılar, hükümdarın dikkat talebinden daha çok oyalayabilir.

Bir günü birbirinden çok farklı iki koleksiyon anlayışına ayırın. Güzel Sanatlar Müzesi, Burgonya dükleri ve meclisinin sarayının bir bölümünde. Magnin Müzesi ise özel evde aile koleksiyonunun havasını koruyor. Cenaze alayı, Courbet’nin fırtınası ve tanrıların düzensiz toplantısı aralarında değişken bir rota kuruyor. Bu eserlerin koleksiyon aidiyeti kaydedilmiş; tek tek sergilenme durumları verilerimizde bilinmiyor. Ziyaretinizin vazgeçilmez duraklarını önceden doğrulayın.

Dükün cenazesi için üç heykeltıraş

Philippe, mezarını 1381’de Jean de Marville’e sipariş etti; fakat anıt hem sipariş sahibinden hem ilk heykeltıraşından uzun yaşadı. Dük 1404’te öldüğünde yalnızca kemerler ve iki yas figürü bitmişti. Tamamlama işini Claus Sluter üstlendi; onun ölümünden sonra yeğeni Claus de Werve işi sona erdirdi. Mezar 1410’da yerine kondu. Tek bir yaratım anından çok, art arda gelen ellere ve kararlara ait.

Açık renk kemerlerin altında figürler küçük bir manastır revakından geçiyor gibi. Bazıları yanındakine dönüyor, bazıları giysisinin içine çekiliyor. Önce bakın, saymaya sonra geçin. Bedenlerini farklı kullanan ikisini seçip omuzdan yere inen kıvrımları izleyin. Ağır giysi birini kapatabilir veya ona hareket verebilir. Alay ortak bir tempoda ilerlese de yas her defasında başka biçim alıyor.

Anıt saray müzesi için değil, Champmol Kartuz Manastırı için yapılmıştı. Manastır kapatılınca Saint-Bénigne’e taşındı; 1793’te sökülüp kısmen tahrip edildi. 19. yüzyıl yeniden yapımı, uzanmış dükün büyük bölümü dahil ciddi kayıpları tamamladı. Müzenin restorasyon çalışması, bunu dokunulmadan kalmış bir Orta Çağ eseri saymanın neden yanlış olduğunu gösteriyor. Kalan özgün eller daha küçük bir heykele aitti; sonraki müdahaleler bütünün oranlarını değiştirdi.

Parçaları yeniden birleştirmenin yakın tarihli bölümü de var. Temmuz 2020’de, 17 Numaralı Yas Figürü diye bilinen kayıp heykel, iki yüzyılı aşan ayrılıktan sonra Dijon’a döndü. Bu dönüş, topluluğun duygusal ağırlığını açıklamaya yardım ediyor. Cenaze için toplanmış insanları gösteriyor, kendisi de tekrar tekrar dağılıp birleştirilmiş bir nesne olarak yaşıyor. Kent, değişen siyasi dünyalar boyunca dükün anısının yok edilmeyi mi, korunmayı mı, onarılmayı mı hak ettiğine karar vermek zorunda kaldı.

Courbet Dijon’a tehlikeli bir kıyı getiriyor

Sakin taş kıvrımlarına uzun süre bakanın hava değişimine ihtiyacı olabilir. Gustave Courbet’nin yaklaşık 1869–1870 tarihli Étretat’da Hortum tablosunda dalgalarla bulutlar kaya kütleleriyle yarışıyor. Bakış noktası alçakta, falezlerin dibine yakın. Deniz resmini rahatça seyredilen manzaraya çeviren mesafeden pek kalmamış. Su ağır görünüyor, karanlık gök altındaki alanı sıkıştırıyor.

1860’larda Normandiya kıyısında uzun süreler kalan Courbet, bu konularını deniz manzaraları diye adlandırdı. Koleksiyon kataloğu, 1865 veya 1866’da Trouville yakınında bir hortuma tanık olduğunu ve birkaç resimde konuya döndüğünü belirtiyor. Dijon tuvali bu yüzden güzel bir sayfiye yerinin kaydından fazlası. Hareketli suyu, çarptığı falezler kadar maddi olarak inandırıcı kılmak için sürdürülmüş bir çabanın parçası.

Boyanın yüzeyi de bu işe katılıyor. Katalog, renklerin palet bıçağıyla sürüldüğünü ve manzaraya neredeyse heykelsi kabarıklık kazandırdığını anlatıyor. Bir köpük şeridini az önceki açık renk kumaşla karşılaştırın. Biri hareketi sabitlemek için yontulmuş, diğeri harekete madde vermek için boyayla kurulmuş. Pierre ve Kathleen Granville, Courbet’yi 1969’da bağışladı. Bu hediye, fırtınayı dük siparişlerinden yüzyıllar sonraki Dijon koleksiyonculuğuna bağlıyor.

Magnin kardeşlerin alışverişte bir sınırı vardı

Hôtel Lantin’de ölçek, kamusal anıttan aile evine geçiyor. Jeanne ve Maurice Magnin Paris’e taşınmadan önce burada büyüdü. Dedeleri mülkü 1829’da almıştı; kardeşler sonunda koleksiyonlarını buraya yerleştirmeyi seçti. Resimlerin yanında merdivene de bakın. 17. yüzyıldaki arsa, alışılmış avlu ve bahçe arasındaki düzene sığmayacak kadar dardı; evin mimari gösterisi, bezeli kubbe altındaki büyük merdivende toplandı.

Maurice, Drouot müzayede salonlarına tekrar tekrar giderek öğrendi. Jeanne resim eğitimi aldı, müze katalogları ve sanat eleştirileri yazdı. Harcamalarını bilinçle sınırlıyor, satın alma güçlerine bilgiyle sabrı katıyorlardı. Bazı iyimser sanatçı atıfları daha sonra reddedildi. Sonraki kuşaklara koleksiyoncunun tercihleri kadar hataları da kaldı. Ev, bu seçimleri birbirine bağlı bir beğeni tarihi içinde görmenizi sağlıyor.

Evin müzeye uyarlanması da özen istedi. Auguste Perret 1930–1931’de eski hizmet alanlarını galerilere dönüştürdü; tepeden ışık alırken betonarmeyi eski mimariye yerleştirdi. Ev gibi görünen müze de bir inşaat projesiydi. Bir oda samimi hissettirdiğinde bunu hatırlayın: Etki, bir ailenin orada yaşamış olmasının yanı sıra ışık ve dolaşım kararlarından da gelebilir.

Düğün şölenine bir elma geliyor

Jan van Bijlert’in Tanrıların Şöleni, ölümsüzleri Thetis ile Peleus’un düğününde topluyor. Lirinden tanınan Apollon ortada; uzanmış Bacchus ağzına üzüm sıkıyor, satir dans ediyor. Sağda anlaşmazlık tanrıçası altın elmayı getiriyor. Kutlama gelecekteki kavgasını da içinde taşıyor. Her konuğu teşhis etmeden önce oturan toplulukla masanın önündeki hareketli bedenlerin farkını izleyin.

Tuvalin solundan bir parça kesilmiş. Juno’nun tavuskuşu, artık görünmeyen varlığın ipucu olarak kalıyor. Bugünkü kompozisyon, gördüğünüzle zihinde tamamlamanız gerekeni ayırmanızı istiyor. Bijlert Roma’da Caravaggio’nun sanatıyla karşılaşmıştı; müze ise bu geç resmini daha belirgin çizime ve günışığına yönelişle açıklıyor. Ön plandaki taşkınlıkla düzenli sofra, değişimi basit bir üslup etiketinden daha ilginç kılıyor.

Sabah Güzel Sanatlar Müzesi’ni ağır ağır gezin, yemek molasından sonra Magnin’e ayrı bir saat veya daha fazlasını verin. Küçük odaları, saraydan sonra tazelenmiş dikkat istiyor. Sırayı kesinleştirmeden ikisinin de açılış düzenini kontrol edin; üçüncü koleksiyona koşmak yerine kısa yürüyüşle bitirin. Katlanmış pelerin, kayaya çarpan dalga ve sofradaki elma, akşam yemeğinde zihni meşgul etmeye yeter.