Πού θα δείτε πίνακες του Μαρκ Σαγκάλ: ιπτάμενοι εραστές, Βιτέμπσκ και Λευκή Σταύρωση

Για να φιλήσει την Μπέλα, ο άντρας στα Γενέθλια λυγίζει τον λαιμό του σε αδύνατη γωνία. Το σώμα του έχει εγκαταλείψει το πάτωμα. Ο Σαγκάλ ζωγράφισε αυτή την οικιακή πτήση το 1915, τη χρονιά του γάμου τους, δίνοντας σε ένα συνηθισμένο δωμάτιο δικούς του κανόνες. Ο πίνακας ανήκει στο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης, αν και στον έλεγχό μας το φθινόπωρο του 2026 καταγράφηκε ως μη εκτιθέμενος. Ένας άλλος Σαγκάλ εκεί προτείνει διαφορετική επανένωση: ενός ανθρώπου με τον τόπο που άφησε πίσω του.

Νέα Υόρκη: μια λευκή γραμμή διασχίζει την απόσταση

Μια αχνή λευκή γραμμή ενώνει τις κόρες των ματιών ενός πρασινοπρόσωπου άντρα και ενός ζώου στο Εγώ και το χωριό. Μέσα στα μεγαλύτερα σχήματα εμφανίζονται μικρές σκηνές, ανάμεσά τους μια γυναίκα που αρμέγει αγελάδα. Κάποια σπίτια στέκονται ανάποδα. Ο Σαγκάλ ζωγράφισε τον πίνακα στο Παρίσι το 1911, αντλώντας από τον κόσμο της παιδικής του ηλικίας στη σημερινή Λευκορωσία. Η νέα γεωμετρία που γνώρισε στη Γαλλία τού έδωσε άλλον τρόπο να οργανώνει όσα θυμόταν από αλλού.

Στην αίθουσα 503 του πέμπτου ορόφου του MoMA βρισκόταν αυτός ο πίνακας όταν τον ελέγξαμε το φθινόπωρο του 2026. Αρχίστε από τη σχεδόν αόρατη γραμμή και κατόπιν ακολουθήστε τους κύκλους και τις διαγωνίους του καμβά. Τον τίτλο έδωσε ο ποιητής Μπλεζ Σαντράρ, φίλος του ζωγράφου στο Παρίσι. Περνώντας από το ένα μάτι στο άλλο, η σύνδεση γίνεται λιγότερο αφηρημένη από τη λέξη «μνήμη». Άνθρωπος και ζώο έχουν αναλάβει το ίδιο έργο: να κρατούν το βλέμμα του άλλου μέσα σε μια διαιρεμένη εικόνα.

Προς τη νέα πόλη στρέφεται Το Παρίσι από το παράθυρο, στο Γκούγκενχαϊμ, χωρίς να γίνεται απλή τοπιογραφική άποψη. Μια γάτα έχει ανθρώπινο πρόσωπο, ένας άντρας δύο πρόσωπα και ένα τρένο ταξιδεύει ανάποδα. Ανάμεσα σε αυτές τις ανατροπές ο Πύργος του Άιφελ προσφέρει ένα αναγνωρίσιμο σημείο. Δοκιμάστε να ακολουθήσετε το πλαίσιο του παραθύρου σαν να μπορούσε να κρατήσει χωριστά το μέσα και το έξω. Έπειτα βρείτε την καρδιά στη γαλάζια παλάμη κοντά στο κάτω άκρο. Δωμάτιο και πόλη αρνούνται να παραμείνουν ξεχωριστές επικράτειες.

Μαδρίτη: το εισιτήριο επιστροφής που έμεινε αχρησιμοποίητο

Για σύντομη παραμονή πίστευε ότι επέστρεφε ο Σαγκάλ στο Βιτέμπσκ το 1914. Το ξέσπασμα του πολέμου εμπόδισε την επιστροφή του στο Παρίσι, και δεν έφυγε από τη Ρωσία πριν από το 1922. Στα χρόνια αυτά παντρεύτηκε την Μπέλα και συμμετείχε στους νέους καλλιτεχνικούς θεσμούς μετά την Επανάσταση. Το ταξίδι που διακόπηκε έχει σημασία όταν κοιτάζουμε Το γκρίζο σπίτι, που ανήκει στο Τίσεν-Μπορνεμίσα. Ζωγράφιζε ξανά τη γενέτειρά του ενώ βρισκόταν μέσα σε αυτήν, έχοντας μαζί του τα διδάγματα του Παρισιού.

Μπροστά από τα ψηλότερα κτίρια της πόλης, ανάμεσά τους τον καθεδρικό της Κοίμησης, βρίσκεται το ξύλινο σπίτι. Κάτω αριστερά, μια μικρή μορφή έχει ερμηνευθεί ως ο ίδιος ο Σαγκάλ. Οι επιγραφές περιπλέκουν την ταύτιση. Το όνομά του εμφανίζεται στα ρούχα και η ρωσική λέξη για τον ανόητο στον φράχτη. Οι μελετητές έχουν διαβάσει τον συνδυασμό ως αυτοσαρκασμό. Μπορείτε πρώτα να δείτε την γκρίζα καλύβα σαν έναν οικείο τύπο κατοικίας και ύστερα να ανακαλύψετε ότι ο ζωγράφος ίσως έχει εγγράψει τον εαυτό του στην άκρη της ως τον χαζό του τόπου.

Αγία Πετρούπολη: η Μπέλα κρατά ένα χέρι στη γη

Η γυναίκα που πετά στον Περίπατο δεν έχει αφήσει τον σύντροφό της. Ο Σαγκάλ στέκεται από κάτω, κρατώντας με το άλλο χέρι ένα πουλί· ένα κόκκινο πανί πικνίκ στερεώνει οπτικά την κάτω γωνία. Ο πίνακας του 1917 ανήκει στο Ρωσικό Μουσείο και αποτελεί μέρος μιας ομάδας διπλών πορτρέτων με την Μπέλα. Η πτήση της υπηρετεί τη σύνθεση όσο και το συναίσθημα. Το σώμα της γεμίζει το επάνω δεξί μέρος, ισορροπώντας όσα έχουν απλωθεί στο έδαφος. Ακολουθήστε τα ενωμένα χέρια τους και δείτε πόσο άδειο ουρανό μπορεί να γεφυρώσει αυτή η χειρονομία.

Σικάγο: το ύφασμα γύρω από τον Χριστό αλλάζει την ιστορία

Μια άλλη μορφή ξεριζωμού μπήκε το 1938 στη Λευκή Σταύρωση, που ανήκει στο Ινστιτούτο Τέχνης του Σικάγου. Ο Χριστός φορά ένδυμα βασισμένο σε εβραϊκό σάλι προσευχής. Γύρω από τον σταυρό διαδραματίζονται διωγμοί και φυγή, με μια συναγωγή να καίγεται. Ο Σαγκάλ χρησιμοποιεί μια εικόνα οικεία στους χριστιανούς θεατές για να στρέψει την προσοχή τους στα δεινά των Εβραίων. Ορισμένες ρητά ναζιστικές λεπτομέρειες καλύφθηκαν αργότερα με χρώμα. Η επέμβαση έχει σημασία: ο ίδιος ο καμβάς διατηρεί την ιστορία της απόφασης για το πόσο άμεσα θα κατονομάζονταν οι διώκτες.

Ως μη εκτιθέμενο καταγράψαμε και τον πίνακα του Σικάγου το φθινόπωρο του 2026. Μαζί με τα επίσης μη διαθέσιμα Γενέθλια, δείχνει γιατί είναι χρησιμότερο να επιλέξετε συγκεκριμένο έργο παρά απλώς το όνομα του Σαγκάλ. Για μια πρώτη επίσκεψη από αυτή την επιλογή, το MoMA προσφέρει την επιβεβαιωμένη συνάντηση με το Εγώ και το χωριό. Ελέγξτε ξανά τη σελίδα του έργου πριν φύγετε και κρατήστε χρόνο αφού το βρείτε. Ακολουθήστε πρώτα τα μάτια· ύστερα αναζητήστε το μικρό χωριό που έχει διπλωθεί μέσα στα μεγαλύτερα πρόσωπα.