Μουσεία και τέχνη στο Στρασβούργο: Γκόγια, Βερονέζε και η επιστροφή του Γκυστάβ Ντορέ

Γέφυρα πάνω από τον πίνακα χρειάζονταν οι συντηρητές. Ο Χριστός που βγαίνει από το Πραιτώριο του Γκυστάβ Ντορέ ήταν πολύ μεγάλος για συνηθισμένη μεταχείριση και οι προηγούμενες επισκευές είχαν χειροτερέψει την κατάστασή του. Διάδρομος αλουμινίου έδωσε πρόσβαση στην επιφάνεια· νέο τελάρο θα τον τέντωνε τελικά με 308 συρματόσχοινα. Ο λευκοντυμένος άντρας στο κέντρο του πλήθους είχε επιβιώσει διαδρομής μέσα από εκθεσιακές αίθουσες, αποθήκες και μια βιεννέζικη εκκλησία πριν το Στρασβούργο αγοράσει το έργο το 1988.

Αυτή η διάσωση προσφέρει αφετηρία για ημέρα τέχνης στο Στρασβούργο. Εδώ συλλογές καταστράφηκαν και συγκροτήθηκαν ξανά· πίνακες έφτασαν μέσω των φιλοδοξιών Γερμανών διευθυντών μουσείων και της επιστροφής ενός παραμελημένου καμβά Γάλλου εικονογράφου στη γενέτειρά του. Μοιράστε την επίσκεψη ανάμεσα στο Μουσείο Καλών Τεχνών και στο Μουσείο Μοντέρνας και Σύγχρονης Τέχνης. Αρχίστε με την παλαιότερη συλλογή και αφήστε τον Ντορέ να αλλάξει την κλίμακα του απογεύματος.

Ένα μουσείο ξαναφτιάχνεται μετά τη φωτιά

Ο πρωσικός βομβαρδισμός κατέστρεψε την πρώτη μουσειακή συλλογή του Στρασβούργου το 1870. Η ανοικοδόμηση σήμαινε αγορά πινάκων, πέρα από επισκευή τοίχων. Κλήθηκε ο Βίλχελμ φον Μπόντε να σχηματίσει νέα συλλογή, με ιδιαίτερη έμφαση στην ιταλική, φλαμανδική και ολλανδική ζωγραφική. Το αποτέλεσμα μπορεί να μοιάζει κληρονομημένος θησαυρός. Σε σημαντικό μέρος ήταν συνειδητές αγορές μετά από καταστροφή.

Στη Φλωρεντία αγόρασε ο Μπόντε το 1890 την Προσκύνηση των ποιμένων του Κάρλο Κριβέλλι. Έξι χρόνια αργότερα ο κριτικός Τσαρλς Λέζερ την αποκάλεσε πλαστή. Άλλοι μελετητές την απέδωσαν σε ανώνυμο ακόλουθο πριν γίνει αποδεκτή ως έργο του ίδιου του Κριβέλλι. Ακόμη και η χρονολόγηση προκάλεσε πολύ διαφορετικές προτάσεις. Ένα μικρό ξύλινο έργο μπορούσε να σηκώσει διαμάχη για την κρίση ολόκληρης της ανασυγκρότησης.

Σε πολύ μικρότερη κλίμακα από τον Ντορέ ανταμείβει η σκηνή την προσοχή. Ο Ιωσήφ κοιμάται, ενώ η Μαρία γονατίζει μπροστά στο παιδί. Άγγελος οδηγεί ποιμένες προς τον στάβλο· άλλο επεισόδιο της ιστορίας τους βρίσκεται στο βάθος. Το τοπίο χωρά διαδοχικές στιγμές, αντί να παγώνει όλες τις μορφές στην ίδια. Ακολουθήστε τη διαδρομή από το φόντο προς το βρέφος. Γνώριμο θέμα γίνεται ταξίδι με διαφορετικές ταχύτητες, με τον Ιωσήφ να απέχει φαινομενικά εντελώς.

Η μοιραία παρανόηση του Βερονέζε

Ένα θρόισμα στους θάμνους ξεκινά την καταστροφή στον Κέφαλο και την Πρόκριδα. Η Πρόκρις ακολουθεί τον σύζυγό της, υποψιαζόμενη άλλη γυναίκα. Ο Κέφαλος, νομίζοντας ότι ακούει ζώο, ρίχνει το ακόντιο που του χάρισε εκείνη και την τραυματίζει θανάσιμα. Ο Βερονέζε ζωγραφίζει την ανακάλυψη, αφού το όπλο έχει κάνει τη δουλειά του. Η υποψία έγινε αμετάκλητο γεγονός.

Το μπροκάρ φόρεμα της Πρόκριδος είναι παράξενη συντροφιά αυτής της ιστορίας. Προσφέρει τις απολαύσεις της βενετσιάνικης ζωγραφικής όταν το σώμα δεν μπορεί πια να τις χαρεί. Ο Κέφαλος σκύβει προς τη γυναίκα του, αλλά ο χώρος που χωρίζει τις χειρονομίες τους δεν διορθώνεται με άλλη κίνηση. Κοιτάξτε το ύφασμα πριν από τα πρόσωπα· η επιμονή του κάνει την ανθρώπινη κατάρρευση δυσκολότερο να αγνοηθεί.

Δεύτερη, λιγότερο οικεία ιστορία βίας είχε ο πίνακας. Ανήκε στην ισπανική βασιλική συλλογή και τον πήρε ο Ιωσήφ Βοναπάρτης κατά την κυριαρχία του στην Ισπανία. Το Στρασβούργο τον απέκτησε το 1912. Η διαδρομή από βασιλικό χώρο σε δημοτικό μουσείο δεν πρέπει να συγχέεται με την ιστορία των εραστών, αλλά δίνει στον καμβά δύο ιστορίες κατοχής.

Ο Γκόγια γράφει τη φιλία στο πορτρέτο

Τη φύση της σχέσης του με τον Μπερνάρντο ντε Ιριάρτε έγραψε ο Γκόγια κατευθείαν στην επιγραφή. Το πορτρέτο ζωγραφίστηκε το 1797 ως ένδειξη αμοιβαίας εκτίμησης και στοργής. Ο Ιριάρτε κάθεται με βιβλίο, το κεφάλι πίσω και το βλέμμα προς τα έξω. Οι λέξεις χαμηλά εμποδίζουν την εικόνα να γίνει μόνο απογραφή δημόσιου κύρους.

Στους Ισπανούς μεταρρυθμιστές που στρέφονταν στον Διαφωτισμό ανήκε ο Ιριάρτε. Η μεταγενέστερη στήριξή του στον Ιωσήφ Βοναπάρτη τον ανάγκασε να εξοριστεί μετά τον πόλεμο. Ο σίγουρος εικονιζόμενος αγνοεί αυτό το μέλλον. Στο πορτρέτο, το βιβλίο παραμένει αντικείμενο που κρατιέται άνετα και η καρέκλα επιτρέπει στροφή προς επισκέπτη, αντί για άκαμπτη μετωπική παρουσίαση.

Σταθείτε μακριά για να διαβάσετε τη στάση και ύστερα εξετάστε τη μπογιά. Τα μικρά, κομμένα σημάδια αρνούνται να μιμηθούν απόλυτα συνεχές δέρμα ή ύφασμα. Ο Γκόγια δίνει κοινωνική αυτοπεποίθηση χωρίς εξίσου λεία επιφάνεια. Η επιγραφή βοηθά ιδιαίτερα: η φιλία δηλώνεται, οπότε δεν μπορούμε να συναγάγουμε κρυφή σατιρική ετυμηγορία μόνο από ρυτίδα ή γωνία στόματος.

Η τεράστια επιστροφή του Ντορέ

Λιγότερη εκτίμηση από όση ήθελε έδιναν οι Γάλλοι κριτικοί στη ζωγραφική του Ντορέ. Το 1868 δέχτηκε πρόταση για λονδρέζικη πινακοθήκη αφιερωμένη στους πίνακές του. Ο Χριστός που βγαίνει από το Πραιτώριο, ολοκληρωμένος το 1872, έγινε το κύριο θέαμά της και μετά περιόδευσε στις Ηνωμένες Πολιτείες από το 1892 έως το 1898. Επιστρέφοντας στο Λονδίνο, αποθηκεύτηκε και ξεχάστηκε. Ένας καμβάς πλάτους άνω των εννέα μέτρων είχε με κάποιον τρόπο χαθεί από το βλέμμα.

Με την αγορά για το Στρασβούργο επέστρεψε στην πόλη όπου γεννήθηκε ο Ντορέ. Η ανάκτηση απαιτούσε ακόμη πολλή δουλειά. Παλαιότερη επέμβαση είχε χρησιμοποιήσει πολυεστερικό βερνίκι συνδεδεμένο με έπιπλα· είχε κιτρινίσει και έκρυβε ζημιές. Οι συντηρητές βρήκαν επίσης κομμένες άκρες, σκισίματα και εκτεταμένες απώλειες. Η εκστρατεία που άρχισε το 1998 απαιτούσε δομικές εργασίες πριν αντιμετωπιστούν τα χαμένα μέρη της εικόνας.

Χαρακτικό της εποχής βοήθησε να ανασυντεθεί το χαμένο σχέδιο. Ήταν ιδιαίτερα ταιριαστό εργαλείο διάσωσης για ζωγράφο που τόσο συχνά θυμόμαστε μέσω τυπωμένων εικόνων. Οι χειρονομίες του πλήθους οδηγούν στην κεντρική λευκή μορφή, ενώ οι σκάλες μετατρέπουν την αναχώρηση σε δημόσιο θέαμα. Πρώτα δείτε την απόσταση ανάμεσα στη μορφή και στις άκρες του καμβά. Έπειτα πλησιάστε τα μικρότερα επεισόδια. Το μέγεθος θεμελιώνει ιεραρχία πριν η αφήγηση δώσει οποιοδήποτε όνομα.

Ένα σπαθί δέχεται φιλί αντί να χτυπήσει

Ο Τζ. Άντερσον Ρόουζ παρήγγειλε το 1863 τη Ζαν ντ’ Αρκ που φιλά το σπαθί της απελευθέρωσης του Ροσσέττι. Το Στρασβούργο την απέκτησε το 1996, πολύ μετά το πέρασμά της από αμερικανική ιδιοκτησία. Η ταυτότητα του μοντέλου αμφισβητείται. Ο αδελφός του Ροσσέττι κατονόμασε μια Γερμανίδα, την κυρία Μπάγιερ· άλλη ερμηνεία προτείνει την Άγκνες Μανέττι. Προτιμότερο να κρατήσουμε την αβεβαιότητα παρά να δώσουμε στο πρόσωπο βολική βιογραφία.

Δίπλα στο τεράστιο δημόσιο δράμα του Ντορέ, η επιλογή του Ροσσέττι μοιάζει σχεδόν μυστική. Η Ιωάννα δεν διοικεί στρατό σε αυτή την κοντινή θέα. Πανοπλία, χείλη και σπαθί συναντιούνται σε περιορισμένο χώρο. Το όπλο δέχεται φιλί αντί να καταφέρει πλήγμα. Αντιπαραβάλετε τη χειρονομία με το ακόντιο του Βερονέζε: αντικείμενο φτιαγμένο για βία μπορεί να γίνει δείγμα αφοσίωσης, ενώ δώρο εραστή μπορεί να γίνει εργαλείο θανάτου.

Αφήστε κανονικό διάλειμμα ανάμεσα στα μουσεία, ιδίως αν έχετε ήδη εξετάσει τη λιθογλυπτική του καθεδρικού το πρωί. Επιβεβαιώστε τη διαθεσιμότητα των επιλεγμένων πινάκων πριν από το ταξίδι και κρατήστε τη διαδρομή αρκετά σύντομη ώστε να μένετε. Ο Ντορέ αξίζει χώρο στο απόγευμα, αλλά ο Ροσσέττι δίνει καλό λόγο να μη δώσετε κάθε λεπτό που απομένει στον μεγαλύτερο καμβά.