Μουσεία και τέχνη στη Ρεν: Ρούμπενς, Βερονέζε και Κοινοβούλιο της Βρετάνης σε δύο ημέρες

Το άλογο σηκώνεται στα πίσω πόδια, ο αναβάτης στρίβει και μια τίγρη τον έχει ήδη φτάσει. Το Κυνήγι της τίγρης του Ρούμπενς δεν αφήνει ασφαλές σημείο για το μάτι. Ύστερα, κοντά στα πόδια του αλόγου, ξεχωρίζει άλλη δράση: μια τίγρη απομακρύνει το μικρό της από τον κίνδυνο. Το κυνήγι αποκτά ξαφνικά δύο πλευρές. Στον τεράστιο καμβά της Ρεν, η αναχώρησή της εύκολα χάνεται ανάμεσα στα σηκωμένα όπλα των κυνηγών.

Μία γεμάτη ημέρα αξίζει η Ρεν, ή δύο αν προτιμάτε να μένετε περισσότερο. Στηρίξτε την πρώτη στο Μουσείο Καλών Τεχνών της quai Émile-Zola και σε προκρατημένη επίσκεψη στο Κοινοβούλιο της Βρετάνης. Προσθέστε το Μουσείο της Βρετάνης στο Les Champs Libres το δεύτερο πρωινό. Ο περίπατος συνδέει αριστοκρατικές συλλογές, κατασχεμένους πίνακες, ένα σωσμένο μέγαρο και εικόνες που βοήθησαν να γίνει μια δικαστική πλάνη εθνική αντιπαράθεση.

Ρούμπενς: ένα βαυαρικό κυνήγι φτάνει στη Βρετάνη

Τέσσερις κυνηγετικούς πίνακες του Ρούμπενς απέκτησε ο Μαξιμιλιανός της Βαυαρίας για το ανάκτορό του στο Σλάισχαϊμ. Ζωγραφισμένος γύρω στο 1616, αυτός ο καμβάς καταγράφηκε στην τραπεζαρία το 1637: άγρια συνοδεία ενός πριγκιπικού γεύματος. Γαλλικές δυνάμεις αφαίρεσαν το σύνολο το 1800 και ο πίνακας έφτασε από το Παρίσι στη Ρεν το 1811. Η παρουσία του στη Βρετάνη ακολουθεί τη στρατιωτική ισχύ και την αναδιανομή συλλογών. Δεν χρειαζόταν να γίνει κυνήγι τίγρης κοντά στη Ρεν για να κληρονομήσει η πόλη τις ζωγραφισμένες συνέπειές του.

Μέσα στο μπλέξιμο ακολουθήστε ένα όπλο και ύστερα το σώμα ενός ζώου. Κάθε καθαρή κίνηση συναντά άλλη. Ο Ρούμπενς δανείστηκε τη βασική ορμή από χαμένη σύνθεση μάχης του Λεονάρντο, που γνώριζε μέσω αντιγράφων, μετατρέποντας τη σύγκρουση στρατιωτών σε αναμέτρηση αναβατών και θηρίων. Οι ενδυμασίες δεν επιτρέπουν έναν κοινό, συνηθισμένο τόπο. Πρόκειται για επινοημένο θέατρο κινδύνου, κατασκευασμένο να γεμίζει μεγάλο τοίχο και να κρατά το βλέμμα από την άλλη άκρη της αίθουσας.

Το μικρό αλλάζει το ηθικό κλίμα. Μόλις το προσέξετε, δυσκολεύεστε να βλέπετε κάθε ζώο απλώς ως εμπόδιο στην ανθρώπινη ανδρεία. Η λεπτομέρεια περιπλέκει το έργο χωρίς να το μετατρέπει υποχρεωτικά σε επιχείρημα κατά του κυνηγιού. Δώστε στις άκρες όσο χρόνο και στο κεντρικό άλογο. Ο Ρούμπενς τις έχει γεμίσει με λόγους να αμφισβητήσετε την πρώτη εντύπωση μιας ηρωικής αναμέτρησης.

Η συλλογή ενός δικαστή βγαίνει από το σπίτι

Πίσω από μεγάλο μέρος της πρώιμης συλλογής βρίσκεται ένας δικαστικός του 18ου αιώνα. Ο Κριστόφ-Πολ ντε Ρομπιέν, πρόεδρος στο Κοινοβούλιο της Βρετάνης, συγκέντρωσε χιλιάδες αντικείμενα σε συλλογή αξιοπερίεργων. Τέχνη, αρχαιότητες και φυσικά δείγματα ανήκαν στην ίδια δίψα γνώσης. Η συλλογή πέρασε στον γιο του και κατασχέθηκε κατά την Επανάσταση. Το 1794, ο απογραφέας Πιερ ντε Κερύ θαύμαζε την αφθονία της και παραπονιόταν για την αταξία. Το παράπονο δίνει στο επίτευγμα του συλλέκτη μια απολαυστικά οικιακή κλίμακα: κάποιος έπρεπε τελικά να τα ταξινομήσει όλα.

Από τέτοιες κατασχέσεις αναπτύχθηκαν οι δημόσιες συλλογές της Ρεν και ύστερα από κρατικές παρακαταθέσεις, δωρεές και αγορές. Το 1855 απέκτησαν κτίριο που μοιράζονταν με το πανεπιστήμιο, το μέγαρο στην quai Émile-Zola όπου στεγάζεται το Μουσείο Καλών Τεχνών. Ο σύγχρονος διαχωρισμός ανάμεσα σε όμορφα αντικείμενα, ιστορικά τεκμήρια και φυσικές επιστήμες ήρθε μετά τη συλλογή. Θυμηθείτε τον Ρομπιέν καθώς περνάτε από το ένα μουσείο στο άλλο. Τα διαφορετικά θέματά τους προέρχονται εν μέρει από την παλαιότερη φιλοδοξία να χωρέσει ο κόσμος στα δωμάτια ενός ανθρώπου.

Ο Βερονέζε στέλνει τον σωτήρα από τον αέρα

Από ψηλά φτάνει ο Περσέας με έτοιμο το σπαθί, ενώ η Ανδρομέδα παραμένει δεμένη στον βράχο. Στον Περσέα που ελευθερώνει την Ανδρομέδα του Βερονέζε, το τέρας πλησιάζει από το νερό και η σωτηρία έρχεται από τον ουρανό. Το ακίνητο σώμα γίνεται άξονας της δράσης. Πίσω από το επείγον συμβάν, μια μακρινή πόλη συνεχίζει να υπάρχει. Τα μικρά κτίρια κάνουν τον κίνδυνο παράξενα τοπικό, σαν μια φρίκη να εκτυλίσσεται λίγο πέρα από μια απολύτως κατοικήσιμη προκυμαία.

Για την προσβολή της μητέρας της Κασσιόπειας προς τους θεούς τιμωρείται η Ανδρομέδα στον μύθο. Ο Βερονέζε αφήνει το υψωμένο σπαθί και τον ανοιχτό χώρο να αφηγηθούν την ιστορία· παραλείπει τόσο το κομμένο κεφάλι της Μέδουσας όσο και τον Πήγασο. Τα φτερωτά υποδήματα αρκούν για να πετάξει ο ήρωας. Συγκρίνετε αυτή την οικονομία με το πλήθος του Ρούμπενς. Η μία σύνθεση πιέζει σώματα πάνω σε σώματα, ενώ η άλλη χωρίζει την απειλούμενη γυναίκα, τον επιτιθέμενο και τον σωτήρα ώστε το μάτι να προλάβει τη συνάντησή τους.

Πριν φτάσει στη Ρεν το 1801, ο πίνακας πέρασε από τη συλλογή του Νικολά Φουκέ και τις γαλλικές βασιλικές συλλογές. Είχε ήδη ανήκει σε εντελώς διαφορετικό κόσμο παραγγελιοδοτών. Το ιδιωτικό δωμάτιο του Ρομπιέν εξηγεί έναν δρόμο προς το δημόσιο μουσείο· ο καμβάς αυτός έναν άλλον. Μια επαρχιακή πινακοθήκη μπορούσε να δεχτεί έργο που προηγουμένως έβλεπαν βασιλιάς και αυλή. Η αλλαγή χώρου άνοιξε ιδιωτικό θέαμα σε ανθρώπους που δεν είχαν θέση στην προηγούμενη κοινωνική τάξη.

Το κίτρινο δέντρο του Μπερνάρ αλλάζει την κλίμακα

Ύψος μόλις περίπου εξήντα έξι εκατοστών έχει το Κίτρινο δέντρο του Εμίλ Μπερνάρ και ζητά απότομη προσαρμογή μετά τους μεγάλους αφηγηματικούς καμβάδες. Ζωγραφισμένο γύρω στο 1888, ανήκει στη στιγμή που ο Μπερνάρ και ο Γκογκέν δοκίμαζαν απλοποιημένες μορφές και πλατιές χρωματικές επιφάνειες στη Βρετάνη. Οι ανταλλαγές τους στο Ποντ-Αβέν εκείνο το καλοκαίρι συνέβαλαν στην ανάπτυξη του συνθετισμού. Το δέντρο δεν χρειάζεται ιστορία με θύμα και σωτήρα. Το ίδιο το χρώμα αποφασίζει τι αξίζει προσοχή.

Σκεφτείτε το κίτρινο ως απόφαση που συγκρατεί τον πίνακα. Ο τίτλος κατονομάζει ένα δέντρο, αλλά θέμα είναι και η ελευθερία αλλαγής της όψης της φύσης πάνω στον καμβά. Η Ρεν αγόρασε το έργο το 1964. Η όψιμη απόκτηση έχει σημασία: ένα μουσείο που σχηματίστηκε από επαναστατικές κατασχέσεις συνέχιζε να επιλέγει κατεύθυνση, προσθέτοντας μικρό τοπίο που διαφωνεί με τις ζωγραφικές φιλοδοξίες της παλαιότερης συλλογής. Το μέγεθος και η δύναμη είναι εδώ χωριστά ζητήματα.

Κοινοβούλιο: πίνακες σώζονται μέσα από παράθυρα

Τη νύχτα της 4ης προς την 5η Φεβρουαρίου 1994, πυρκαγιά κατέστρεψε τη στέγη του Κοινοβουλίου. Συντηρητές και πυροσβέστες συνεργάστηκαν για να προστατέψουν τα εσωτερικά· μεγάλα έργα πέρασαν μέσα από παράθυρα και δέχτηκαν φροντίδα στον δρόμο πριν μεταφερθούν. Στην ξενάγηση, κοιτάξτε τις διακοσμημένες οροφές έχοντας κατά νου τη δύσκολη υλική επιχείρηση. Η ζωγραφισμένη μεγαλοπρέπεια έχει βάρος, διαστάσεις και ευάλωτες επιφάνειες. Κάποιος έπρεπε να αποφασίσει πώς θα μετακινηθεί ενώ το κτίριο βρισκόταν ακόμη σε κίνδυνο.

Το μέγαρο λειτουργεί ακόμη ως εφετείο, γι’ αυτό κανονίστε πρόσβαση μέσω του τουριστικού γραφείου. Η Grand’Chambre συνδυάζει εσωτερικό σχεδιασμένο από τον Σαρλ Εράρ και οροφογραφίες του Νοέλ Κουαπέλ. Επιστρέφει επίσης τον περίπατο στον επαγγελματικό κόσμο του Ρομπιέν. Η περιέργεια ενός δικαστικού συνέβαλε στη δημιουργία του μουσείου, ενώ ο θεσμός που απασχολούσε ανθρώπους σαν εκείνον παρήγγειλε τέχνη για να δώσει ορατό περιβάλλον στην εξουσία.

Στο Les Champs Libres, το Μουσείο της Βρετάνης παρουσιάζει σκληρότερη ιστορία εικόνων και δικαιοσύνης. Η συλλογή Ντρέιφους ξεκίνησε με έγγραφα που συγκεντρώθηκαν στην επανάληψη της δίκης στη Ρεν το 1899· μεταγενέστερη δωρεά της κόρης του πρόσθεσε σχεδόν 4.500 αντικείμενα. Η ανανεωμένη παρουσίαση άνοιξε το 2026. Εφημερίδες, φωτογραφίες και γελοιογραφίες κάνουν τη θέαση ζήτημα τεκμηρίων και πειθούς. Κλείστε πρώτα το Κοινοβούλιο και προσαρμόστε τα μουσεία στο ραντεβού. Αφήστε μία ελεύθερη ώρα για φαγητό ή για το ποτάμι· αυτές οι συλλογές ωφελούνται από την παύση ανάμεσά τους.