Μουσεία και τέχνη στη Νιμ: Ντελαρός, Μπουσέ και σύγχρονη τέχνη δίπλα στα ρωμαϊκά μνημεία

Τα γράμματα είχαν χαθεί, οι οπές τους όμως παρέμεναν. Το 1758 ο Ζαν-Φρανσουά Σεγκιέ χρησιμοποίησε τα σημεία στερέωσης στη Maison Carrée για να ανακτήσει την αφιέρωσή της στον Γάιο και στον Λεύκιο Καίσαρα, εγγονούς και θετούς γιους του Αυγούστου. Απομακρυνθείτε λίγο από τον ναό και ύστερα κοιτάξτε ψηλά, κάτω από το αέτωμα. Αυτά τα κενά επέτρεψαν κάποτε σε έναν λόγιο να επιστρέψει ονόματα σε ένα κτίριο. Στη Νιμ αξίζει αυτή η εναλλαγή ανάμεσα στη μεγαλοπρεπή πρώτη εντύπωση και στο μικρό τεκμήριο.

Νότια της αρένας, το Μουσείο Καλών Τεχνών προσφέρεται για αρχή μιας ημέρας τέχνης. Συνεχίστε περνώντας από το Μουσείο Ρωμαϊκού Πολιτισμού και διασχίστε το κέντρο προς τον ναό και το Carré d’Art. Αν έχετε δύο ημέρες, δώστε στο αρχαιολογικό μουσείο ξεχωριστή επίσκεψη. Οι πίνακες διακόπτουν χρήσιμα διακοπές κυριαρχημένες από ρωμαϊκή πέτρα. Θέτουν το ερώτημα πώς μια επινοημένη συνάντηση μπορεί να φαίνεται εξίσου πειστική με κάτι καταγραμμένο σε επιγραφή.

Ο Κρόμγουελ σηκώνει το καπάκι

Ένας άντρας με μπότες κρατά ανοιχτό ένα φέρετρο στον πίνακα του Ντελαρός Ο Κρόμγουελ ανοίγει το φέρετρο του Καρόλου Α΄. Ο νεκρός βασιλιάς λούζεται στο φως· ο αντίπαλός του δεν βγάζει το καπέλο. Ζωγραφισμένη το 1831, η σκηνή αντλεί από γραπτές αφηγήσεις, μεταξύ άλλων του Σατωβριάνδου και του Γκιζό, χωρίς να στηρίζεται σε ασφαλώς τεκμηριωμένη συνάντηση του Κρόμγουελ με τη σορό. Η αίσθηση αμεσότητας είναι επίτευγμα ενός ζωγράφου του 19ου αιώνα που φαντάζεται την Αγγλία του 17ου.

Για να δώσει υλική πειστικότητα στην επινόησή του, ο Ντελαρός δούλεψε συστηματικά. Σκηνογράφοι της Όπερας του Παρισιού ετοίμασαν μακέτα με γύψινες μορφές, ενώ εκείνος ερεύνησε την ενδυμασία του Κρόμγουελ. Η προετοιμασία εξηγεί την παράξενη οικειότητα του πίνακα. Μπορείτε να φανταστείτε το βάρος του καπακιού και τον χώρο που χρειάζεται για να το κρατήσει κανείς, αν και αυτή η σωματική βεβαιότητα δεν αποδεικνύει το συμβάν. Μεταφέρετε την προσοχή από τον βασιλιά στο χέρι που ελέγχει τι φαίνεται. Η πρόσβαση του θεατή εξαρτάται από τη χειρονομία του εχθρού του νεκρού.

Την αγριάδα και την έλλειψη σεβασμού στη στάση του Κρόμγουελ επέκριναν ο Ντελακρουά και ο Πολ Υέ, σύμφωνα με αφήγηση που διασώζει ο Αλφρέντ Ρομπώ. Η διαφωνία προσφέρει κάτι συγκεκριμένο να εξετάσετε. Διαβάζεται το καπέλο ως αγένεια; Το σκυμμένο κεφάλι δηλώνει περιέργεια, υπολογισμό ή κάτι δυσκολότερο να κατονομαστεί; Ο Ντελαρός αφήνει το ερώτημα ανοιχτό. Η εντύπωση αλλάζει αν δείτε τον Κρόμγουελ ως νικητή που επιθεωρεί το αποτέλεσμα των πράξεών του ή ως ζωντανό άνθρωπο που αιφνιδιάζεται από το αμετάκλητο του θανάτου.

Για 5.000 φράγκα παρήγγειλε το γαλλικό κράτος τον πίνακα το 1830, με προορισμό το Σαλόν και τη Νιμ· εδώ παρακατατέθηκε το 1834. Ο προορισμός ανήκε στο αρχικό σχέδιο, δεν προέκυψε τυχαία αργότερα. Ένα επαρχιακό μουσείο θα δεχόταν έργο για το οποίο το παρισινό κοινό είχε ήδη διαφωνήσει. Στην ιστορία της συλλογής ανήκει και αυτή η μεταφορά μιας σύγχρονης αντιπαράθεσης προς τον νότο, πάνω σε μεγάλο καμβά, πέρα από την έκθεση που την είχε πρωτοφέρει στο κοινό.

Ο Μπουσέ ανταμείβει έναν σκύλο και διασκεδάζει έναν συλλέκτη

Το σηκωμένο πόδι στην Ανταμοιβή της υπακοής του Μπουσέ ανήκει σε διαφορετική παράσταση. Ένας νεαρός προσφέρει λιχουδιά, ενώ μια γυναίκα γέρνει σε μια κρήνη. Ο μικρός καμβάς, ζωγραφισμένος το 1768, πιθανότατα προοριζόταν για το ιδιαίτερο δωμάτιο ενός συλλέκτη· ένα χαρακτικό αναπαραγωγής τον συνδέει με τον βασιλικό αξιωματούχο Παπιγιόν ντε λα Φερτέ. Η Νιμ τον απέκτησε το 1827, όταν η δημοτική συλλογή ήταν ακόμη νέα. Μια ιδιωτική διασκέδαση έγινε θέαμα που μπορούσαν να μοιραστούν άγνωστοι.

Στο άνοιγμα του φορέματος προσέξτε το τριαντάφυλλο και κατόπιν το ροζ που περνά στα μάγουλα της γυναίκας και στα σύννεφα. Η σκηνή φαίνεται χαλαρή, αλλά οι μορφές υπακούουν σε ελεγχόμενη τριγωνική διάταξη. Ο Μπουσέ δίνει στο μάτι αρκετούς λόγους να παραμείνει, χωρίς δραματική πλοκή. Ο σκύλος είτε θα πάρει την ανταμοιβή είτε θα περιμένει λίγο ακόμη. Πέρα από αυτή τη μικρή αγωνία, όλα βρίσκονται στα βλέμματα μεταξύ των ανθρώπων, στις μεταβολές του χρώματος και στην ικανότητα του ζωγράφου να κάνει μια προσεκτικά στημένη συνάντηση να φαίνεται τυχαία.

Πριν φύγετε, φέρτε μαζί στη μνήμη τους δύο πίνακες. Και οι δύο επιτρέπουν στον θεατή πρόσβαση σε μια εν μέρει ιδιωτική στιγμή. Ο ένας μάς βάζει να εξετάσουμε το σώμα ενός έκπτωτου βασιλιά, ο άλλος μια μικρή πράξη εκπαίδευσης. Η άνιση κλίμακά τους έχει σημασία. Η συνάντηση του Ντελαρός απλώνεται σε μεγάλο πεδίο μπροστά στον επισκέπτη, ενώ του Μπουσέ προσφέρεται για κοντινότερη θέαση. Αλλάζοντας απόσταση, αλλάζετε και το είδος της προσοχής σας.

Η συλλογή μεγαλώνει πέρα από τον ρωμαϊκό ναό

Πρώτη στέγη της συλλογής αυτών των πινάκων ήταν η Maison Carrée. Αρχαιότητες μοιράζονταν τον ναό με μεταγενέστερα έργα ζωγραφικής και γλυπτικής, ώσπου ο χώρος έπαψε να επαρκεί. Το σημερινό μουσείο προέκυψε από αρχιτεκτονικό διαγωνισμό που κέρδισε ο γεννημένος στη Νιμ Μαξιμιλιέν Ραφέλ και χτίστηκε το 1903–07. Η επίσημη εξωτερική όψη κρύβει πρακτική μέριμνα για τη σύγχρονη κατασκευή και τον φωτισμό. Οι γυάλινες οροφές και ο μεταλλικός σκελετός εξηγούν πώς ένα κτίριο μπορεί να κοιτάζει προς το παρελθόν λύνοντας ανάγκες της εποχής του.

Καθώς προχωράτε βόρεια, σταθείτε δίπλα στην αρένα, στο Μουσείο Ρωμαϊκού Πολιτισμού της Ελιζαμπέτ ντε Πορτζαμπάρκ, που άνοιξε το 2018. Το γυάλινο περίβλημα πτυχώνεται γύρω από τετράγωνο όγκο απέναντι στο πέτρινο αμφιθέατρο. Ένα εσωτερικό δημόσιο πέρασμα οδηγεί στον αρχαιολογικό κήπο. Ακόμη κι αν αφήσετε τις συλλογές για αύριο, προσέξτε την προσέγγιση. Διασχίστε τον χώρο ανάμεσα στα κτίρια και δείτε την επιφάνεια του μουσείου, που μοιάζει μαλακή, να αλλάζει απέναντι στις επαναλαμβανόμενες αψίδες.

Ο Φόστερ απαντά στον ναό απέναντι

Η αφετηρία του Carré d’Art ήταν ο διαγωνισμός του 1984, τον οποίο κέρδισε ο Νόρμαν Φόστερ. Το κτίριο άνοιξε στις 8 Μαΐου 1993. Το πρόγραμμα συνέδεε μουσείο σύγχρονης τέχνης και δημόσια βιβλιοθήκη. Απέναντι στη Maison Carrée, ο Φόστερ απάντησε στην αρχαία στοά με λεπτά μεταλλικά στηρίγματα και στέγαστρο, τοποθετώντας μεγάλο μέρος των χώρων κάτω από το έδαφος. Η αντιπαράθεση γίνεται σαφέστερη από την κοινή πλατεία. Κινηθείτε πλάγια: οι δύο σειρές κιόνων πότε χωρίζουν και πότε επικαλύπτονται.

Μέσα στο Carré d’Art, ένα γυάλινο αίθριο διοχετεύει το φως της ημέρας στο κτίριο. Η στάση αφορά εξίσου την αρχιτεκτονική και την τέχνη, γι’ αυτό μην τρέξετε κατευθείαν στην είσοδο της έκθεσης. Κοιτάξτε την πόλη μέσα από την κατασκευή. Η βιβλιοθήκη δίνει στο κτίριο καθημερινή χρήση πέρα από τον μουσειακό τουρισμό, ενώ οι μεταβαλλόμενες θέες κρατούν τον ναό μέσα στην εμπειρία. Μετά τον πρώτο αργό γύρο, αφήστε χρόνο για την τρέχουσα έκθεση· η γυάλινη πρόσοψη δεν εξαντλεί όσα έχει να προσφέρει το κτίριο.

Από Τρίτη έως Κυριακή είναι ασφαλέστερο να οργανώσετε αυτή τη διαδρομή: το Μουσείο Καλών Τεχνών και το Carré d’Art κλείνουν τακτικά τη Δευτέρα. Ρωτήστε εκ των προτέρων αν η επίσκεψη εξαρτάται από συγκεκριμένο πίνακα. Αν κουραστούν τα πόδια σας, σταματήστε στη Maison Carrée και αναβάλετε τις αρχαιολογικές συλλογές· όλα τα εσωτερικά σε ένα απόγευμα αφήνουν λίγο χρόνο για παρατήρηση. Η πλατεία προσφέρεται για μεγάλο διάλειμμα, με αρκετή αρχιτεκτονική μπροστά σας ώστε να αξίζει να βάλετε τον οδηγό στην άκρη.