Μουσεία και τέχνη στην Ορλεάνη: Λε Νεν, Μπουρντόν και Ιωάννα της Λωρραίνης σε μία ημέρα

Ήταν ήδη κρεμασμένος ο πίνακας όταν έφτασε η εντολή να κατέβει. Την παραμονή του παρισινού Σαλόν του 1885, η Αποθέωση του όχλου του Λουί-Μορίς Μπουτέ ντε Μονβέλ κρίθηκε πολιτικά πολύ εκρηκτική για την έκθεση. Η Le Figaro έσπευσε να την παρουσιάσει στα γραφεία της. Η απόπειρα φίμωσης εξασφάλισε άλλο κοινό. Ο ενοχλητικός καμβάς ανήκει σήμερα στο Μουσείο Καλών Τεχνών της Ορλεάνης, γενέτειρας του ζωγράφου, και δίνει στην επίσκεψη μια απροσδόκητα συγκρουσιακή αρχή.

Δώστε μια ολόκληρη ημέρα στην Ορλεάνη, με κέντρο το Μουσείο Καλών Τεχνών και με τον καθεδρικό Σεντ-Κρουά και το Οτέλ Καμπύ μέσα στην πεζή διαδρομή. Οι τρεις στάσεις δείχνουν διαφορετικούς τρόπους ανασύνθεσης του παρελθόντος. Ένας πίνακας μπορεί να ξαναβρεθεί με λάθος τίτλο, ένας ναός να δώσει σε μεσαιωνική ηρωίδα πρόσωπο του 19ου αιώνα και ένα βομβαρδισμένο σπίτι να ξαναγίνει μουσείο. Η πόλη έχει αρκετά να δείξει χωρίς να χρησιμεύει ως σύντομο διάλειμμα ανάμεσα στα κάστρα του Λίγηρα.

Μια κοιμισμένη πριγκίπισσα αγοράζεται με πολεμικές αποζημιώσεις

Γύρω στο 1954, ένας παλαιοπώλης στο Σατώ-Τιερί ανακάλυψε τον Βάκχο και την Αριάδνη. Για κάποιο διάστημα ο πίνακας εμφανιζόταν σε παρισινή γκαλερί ως Ο Θησέας εγκαταλείπει την Αριάδνη, τίτλος που αντέστρεφε τη συναισθηματική κατεύθυνση της σκηνής. Η Ορλεάνη τον απέκτησε το 1970 με κονδύλια αποζημίωσης για πολεμικές ζημιές. Έτσι, μια συνάντηση του 17ου αιώνα σε μυθικό νησί έγινε μέρος της ανάκαμψης από πολύ πραγματική καταστροφή. Η αγορά διεύρυνε επίσης την αντίληψη για το τι μπορούσαν να ζωγραφίσουν οι αδελφοί Λε Νεν.

Ποιος αδελφός κρατούσε το πινέλο παραμένει υπό συζήτηση. Έχουν προταθεί τόσο ο Λουί όσο και ο Ματιέ, ενώ το μουσείο εξετάζει και το ενδεχόμενο συνεργασίας περισσότερων χεριών. Το οικογενειακό όνομα είναι η ασφαλέστερη αφετηρία. Η Αριάδνη κοιμάται μετά την εγκατάλειψή της από τον Θησέα στη Νάξο. Ο Βάκχος έχει φτάσει και σταματά με το χέρι στο στήθος. Λείπει η θορυβώδης πομπή που θα περίμενε κανείς γύρω από τον θεό του κρασιού. Η αντίδρασή του πρέπει να περάσει μέσα από ένα βλέμμα και μια μικρή, σχεδόν αυλική χειρονομία.

Θυμηθείτε τον λανθασμένο τίτλο όσο παρατηρείτε. Αναχώρηση και άφιξη μπορούν να μοιράζονται το ίδιο τοπίο· μια κοιμισμένη μορφή δεν εξηγεί τι από τα δύο συμβαίνει. Μόλις ο άντρας γίνει Βάκχος, η εγκατάλειψη υποχωρεί μπροστά στην αρχή ενός νέου δεσμού. Η γυναίκα όμως αγνοεί τόσο τη δική μας ερμηνεία όσο και την παρουσία του. Δοκιμάστε να δώσετε στον πίνακα ένα λεπτό πριν διαβάσετε το όνομά του. Μπορείτε πρώτα να αντιληφθείτε την παύση και μετά να την εντάξετε στον μύθο.

Η σωτηρία της Ιφιγένειας αργεί να φτάσει σε μία γυναίκα

Χαμηλά δεξιά στη Θυσία της Ιφιγένειας, μια γυναίκα διπλώνεται μέσα στη θλίψη της. Ίσως είναι η Κλυταιμνήστρα, μητέρα του θύματος· η ταύτιση δεν είναι βέβαιη. Ο Σεμπαστιέν Μπουρντόν τής δίνει ιδιαίτερα οδυνηρό ρόλο σε μια σκηνή που ήδη αλλάζει. Πάνω της, η Άρτεμη απομακρύνει την Ιφιγένεια και βάζει ένα ελάφι στη θέση της νεαρής που επρόκειτο να θανατωθεί. Η διάσωση έχει αρχίσει, αλλά δεν το έχουν καταλάβει όλοι. Ένα σώμα μπορεί να παραμένει μέσα στην τραγωδία ενώ η πλοκή έχει προχωρήσει.

Στην αρχή του μύθου, ένας στρατός δεν μπορεί να αποπλεύσει για την Τροία. Ο Αγαμέμνονας καλείται να θυσιάσει την κόρη του για να εξασφαλίσει ευνοϊκούς ανέμους· σε ορισμένες εκδοχές εκείνη πεθαίνει, ενώ άλλες δίνουν τη σωτηρία που ζωγραφίζει ο Μπουρντόν. Η διαγώνια σύνθεση χωρίζει τους ανθρώπους χαμηλά από τις μορφές που ανεβαίνουν στον ουρανό. Χωρίζει επίσης όσα γνωρίζουν. Ακολουθήστε την κίνηση προς τα πάνω και επιστρέψτε στη γυναίκα που θρηνεί. Μια λεζάντα μπορεί να αφηγηθεί όλη την ιστορία σε μία πρόταση, αλλά ο πίνακας βάζει τους χαρακτήρες να ζουν ταυτόχρονα διαφορετικές στιγμές.

Πόσες μορφές μπορούσε να πάρει μια σταδιοδρομία το γνώριζε ο Μπουρντόν. Γιος προτεστάντη ζωγράφου και υαλουργού, εργάστηκε στη Ρώμη, επέστρεψε στο Παρίσι και αργότερα έγινε ζωγράφος της βασίλισσας Χριστίνας στη Σουηδία. Το ίδιο το μουσείο της Ορλεάνης έχει ρίζες σε ίδρυμα που διηύθυνε ο Ζαν Μπαρντέν το 1799, συνδεδεμένο με δωρεάν σχολή σχεδίου, όπου η αντιγραφή παλαιών δασκάλων υπηρετούσε τη διδασκαλία. Θυμηθείτε τους μαθητές όταν ένα περίπλοκο ιστορικό θέμα μοιάζει μακρινό. Ένα γυρισμένο κεφάλι ή λυγισμένο γόνατο ήταν και πρόβλημα που κάποιος μάθαινε να σχεδιάζει.

Η στέψη που δεν άντεξε το Σαλόν

Στον θρόνο της Αποθέωσης του όχλου, ή Ο θρίαμβος του Ρομπέρ Μακέρ, κάθεται ένας μεθυσμένος ρακένδυτος. Στα πόδια του κείτεται μια γυναίκα που προσωποποιεί τη Γαλλία. Ο Ρομπέρ Μακέρ, εγκληματίας δανεισμένος από το θέατρο, επιβλέπει την παρωδία στέψης, ενώ ο συνεργός του Μπερτράν χτυπά τύμπανο. Ζωγραφισμένη το 1884, η σκηνή ανατρέχει στην ανατροπή του Λουδοβίκου-Φιλίππου το 1848, αλλά η εχθρότητα στρεφόταν προς τη δημοκρατία της εποχής του Μπουτέ ντε Μονβέλ. Είναι μια πολιτικά στρατευμένη επίθεση και η περιφρόνηση ανήκει στον δημιουργό της.

Σε αναπαραγωγή η εικόνα μπορεί να θυμίζει γελοιογραφία· ο καμβάς όμως έχει ύψος 4,3 μέτρα. Η αλλαγή κλίμακας έχει σημασία. Ο θεατής αναγκάζεται να κοιτάξει ψηλά μια τελετή σχεδιασμένη να απωθεί. Ένα φιλοβασιλικό επιχείρημα καταλαμβάνει τον χώρο που συνήθως δίνεται σε δημόσιο θρίαμβο. Η κυβερνητική παρέμβαση πρόσθεσε μια ειρωνεία που δεν είχε σχεδιάσει ο ζωγράφος: η επίθεση στη δημοκρατία έγινε διαμάχη για το αν η δημοκρατία μπορούσε να ανεχτεί την εικόνα ενός εχθρού της. Η εναλλακτική έκθεση της Le Figaro έκανε τη διαφωνία ορατή.

Με εικονογραφήσεις παιδικών βιβλίων συνδέεται επίσης η μνήμη του Μπουτέ ντε Μονβέλ, μια απρόσμενη δεύτερη σταδιοδρομία δίπλα σε αυτή την οργισμένη εικόνα. Αργότερα η Ορλεάνη απέκτησε περισσότερες από χίλιες φωτογραφίες από το οικογενειακό εργαστήριο, μαζί με παλέτες, πινέλα και μια σκάλα εργαστηρίου που χρησιμοποιούσαν πατέρας και γιος. Τέτοια αντικείμενα επιστρέφουν τους τεράστιους πίνακες στη δουλειά της κατασκευής τους. Κάποιος χρειαζόταν ένα αρκετά ψηλό σκαλί, καθαρή φωτογραφία και μπογιά στο χέρι. Η κλίμακα ξεκινά από τον εξοπλισμό πριν γίνει ρητορική.

Η Ιωάννα στο γυαλί και ένα σπίτι μετά τους βομβαρδισμούς

Περάστε στον Σεντ-Κρουά για να δείτε πώς ένας άλλος αιώνας αφηγείται μια εθνική ιστορία. Τα δέκα βιτρό της Ιωάννας της Λωρραίνης, των Ζακ Γκαλάν και Εσπρί Ζιμπελέν, κατασκευάστηκαν μεταξύ 1893 και 1897. Οι μεσαιωνικές ενδυμασίες τους ανήκουν σε προσεκτικά μελετημένη ανασύνθεση του 19ου αιώνα. Στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο τα παράθυρα αφαιρέθηκαν, προφύλαξη που τα έσωσε από τον βομβαρδισμό που έπληξε τον ναό. Η επιβίωσή τους εξαρτήθηκε από την αποσυναρμολόγηση και την απομάκρυνσή τους, κάτι που εύκολα ξεχνιέται όταν το χρωματιστό γυαλί μοιάζει αχώριστο από μια εκκλησία.

Από τις φωνές στο Ντομρεμί, η σειρά περνά στην είσοδο στην Ορλεάνη και στις μάχες στις Τουρέλ, για να φτάσει στην αιχμαλωσία και στον θάνατο. Επιλέξτε δύο γειτονικά επεισόδια και παρακολουθήστε τις αλλαγές στη θέση της Ιωάννας ανάμεσα στους γύρω της. Στη μία σκηνή μπορεί να επιβάλλει την προσοχή και στην επόμενη να υπόκειται στις αποφάσεις των άλλων. Μετά τις αμφισβητούμενες ή σωζόμενες ηρωίδες του μουσείου, αυτή η μεταβολή ισχύος δίνει στα παράθυρα περισσότερα να πουν από μια απλή σειρά πατριωτικών εικονογραφήσεων.

Επόμενος σταθμός το Οτέλ Καμπύ, χτισμένο γύρω στο 1550 για τον δικηγόρο Φιλίπ Καμπύ. Η πρόσοψη της αυλής τοποθετεί τρεις κλασικούς ρυθμούς τον έναν πάνω από τον άλλον. Ο βομβαρδισμός του Ιουνίου 1940 προκάλεσε μεγάλες ζημιές στο σπίτι και πέρασαν περισσότερα από είκοσι χρόνια ώσπου να ξανανοίξει το μουσείο. Η αρχιτεκτονική του δίνει υλική υπόσταση στις πολεμικές αποζημιώσεις που συνέβαλαν στην αγορά του πίνακα των Λε Νεν. Κοιτάξτε ψηλά, στα διαδοχικά επίπεδα του γλυπτού διακόσμου, και κρατήστε χρόνο για να κατηφορίσετε προς τον Λίγηρα.

Η Πέμπτη δίνει μεγαλύτερη άνεση, καθώς το Μουσείο Καλών Τεχνών μένει ανοιχτό έως τις 20:00. Και τα δύο μουσεία κλείνουν τη Δευτέρα και στις 11 Νοεμβρίου· το φθινόπωρο το Οτέλ Καμπύ ανοίγει στις 13:00. Ενιαίο εισιτήριο καλύπτει τα δημοτικά μουσεία για μία ημέρα. Αν έρχεστε για συγκεκριμένο καμβά, επικοινωνήστε απευθείας με το μουσείο. Οι αίθουσες του 19ου αιώνα στα μεσοπατώματα έχουν επίσης περιορισμό προσβασιμότητας, επομένως όσοι χρειάζονται διαδρομή χωρίς σκαλοπάτια πρέπει να τη σχεδιάσουν με το προσωπικό. Κρατήστε τον περίπατο στο ποτάμι ως διάλειμμα κάθε φορά που κουράζονται τα μάτια.