Μουσεία και τέχνη στη Ντιζόν: οι τάφοι των δουκών, ο Κουρμπέ και το Μουσείο Μανέν

Μια κουκούλα κρύβει το πρόσωπο και παρ’ όλα αυτά φανερώνει πένθος. Γύρω από τον Τάφο του Φιλίππου του Τολμηρού, οι μικροί θρηνωδοί εκφράζουν με μανίκια, πτυχές και σκυμμένα κεφάλια όσα τα πρόσωπά τους μερικές φορές αποκρύπτουν. Ο δούκας καταλαμβάνει το μεγαλοπρεπές επάνω επίπεδο· το ανθρώπινο δράμα κινείται από κάτω. Αρχίστε τη μέρα στη Ντιζόν αλλάζοντας το ύψος του βλέμματος. Οι λεπτομέρειες στη βάση ενός μνημείου μπορεί να απορροφούν περισσότερο από τη βασιλική αξίωση προσοχής.

Μια μέρα χρειάζονται δύο πολύ διαφορετικοί τρόποι συλλογής. Το Μουσείο Καλών Τεχνών καταλαμβάνει τμήμα του ανακτόρου των δουκών και των Τάξεων της Βουργουνδίας. Το Μουσείο Μανέν διατηρεί τον χαρακτήρα οικογενειακής συλλογής σε ιδιωτική κατοικία. Μια νεκρική πομπή, η καταιγίδα του Κουρμπέ και μια άτακτη σύναξη θεών δίνουν ποικιλία στη διαδρομή. Η ιδιοκτησία των έργων καταγράφεται, αλλά τα δεδομένα μας δεν επιβεβαιώνουν αν εκτίθενται· ελέγξτε τις απαραίτητες στάσεις πριν επισκεφθείτε.

Η κηδεία του δούκα χρειάζεται τρεις γλύπτες

Στον Ζαν ντε Μαρβίλ παρήγγειλε ο Φίλιππος τον Τάφο του το 1381, αλλά το μνημείο επέζησε και του παραγγελιοδότη και του πρώτου γλύπτη. Όταν ο δούκας πέθανε το 1404, είχαν τελειώσει μόνο οι στοές και δύο θρηνωδοί. Ο Κλάους Σλούτερ ανέλαβε την ολοκλήρωση· μετά τον θάνατό του την έφερε εις πέρας ο ανιψιός του, Κλάους ντε Βέρβε. Ο τάφος τοποθετήθηκε το 1410. Ανήκει σε διαδοχή χεριών και αποφάσεων, όχι σε μία μεμονωμένη έκρηξη έμπνευσης.

Κάτω από τις ανοιχτόχρωμες καμάρες οι μορφές μοιάζουν να διασχίζουν μικροσκοπικό μοναστηριακό περιστύλιο. Μερικές στρέφονται στον γείτονα· άλλες αποσύρονται κάτω από τα ρούχα. Μην αρχίσετε μετρώντας τους θρηνωδούς πριν τους κοιτάξετε. Διαλέξτε δύο με διαφορετική στάση και ακολουθήστε τις πτυχές από τον ώμο ως το δάπεδο. Ένα βαρύ ένδυμα μπορεί να κλείσει τη μορφή ή να της δώσει ορμή. Η θλίψη αποκτά κάθε φορά άλλο σχήμα, ενώ η πομπή κρατά κοινό βήμα.

Για τη μονή Σαμπμόλ κατασκευάστηκε το μνημείο, όχι για το ανακτορικό μουσείο. Μετά την κατάργηση της μονής μεταφέρθηκε στον Σεν-Μπενίν, αποσυναρμολογήθηκε κατόπιν και καταστράφηκε εν μέρει το 1793. Η ανακατασκευή του 19ου αιώνα αντικατέστησε μεγάλες απώλειες, μαζί με μεγάλο μέρος του ξαπλωμένου δούκα. Η μελέτη συντήρησης του μουσείου εξηγεί γιατί δεν πρέπει να το βλέπουμε ως ανέπαφο μεσαιωνικό κατάλοιπο. Τα αυθεντικά χέρια που σώθηκαν ανήκαν σε μικρότερο ομοίωμα· η μεταγενέστερη εργασία άλλαξε τις αναλογίες του συνόλου.

Πρόσφατο κεφάλαιο έχει ακόμη και η επανασυναρμολόγηση. Τον Ιούλιο του 2020, μια χαμένη μορφή γνωστή ως Θρηνωδός 17 επέστρεψε στη Ντιζόν ύστερα από περισσότερους από δύο αιώνες. Η ανάκτηση εξηγεί την ιδιαίτερη συναισθηματική πίεση του συνόλου. Παριστάνει κοινότητα συγκεντρωμένη για κηδεία, αλλά επιβιώνει και ως αντικείμενο που διασκορπίστηκε και ενώθηκε επανειλημμένα. Σε διαδοχικούς πολιτικούς κόσμους, η πόλη αποφάσιζε αν η μνήμη του δούκα άξιζε καταστροφή, διαφύλαξη ή επισκευή.

Ο Κουρμπέ δίνει στη Ντιζόν επικίνδυνη ακτή

Μετά τις ήσυχες πέτρινες πτυχές, ίσως χρειάζεται αλλαγή καιρού. Στον Υδροστρόβιλο στο Ετρετά του Γκυστάβ Κουρμπέ, γύρω στο 1869–70, κύματα και σύννεφα ανταγωνίζονται τη μάζα των βράχων. Το σημείο θέας είναι χαμηλό, κοντά στη βάση των γκρεμών. Ελάχιστη από την άνετη απόσταση που κάνει μια θαλασσογραφία απλή θέα απομένει. Το νερό φαίνεται να ζυγίζει και ο σκοτεινός ουρανός πιέζει τον διαθέσιμο χώρο από κάτω.

Μεγάλα διαστήματα πέρασε ο Κουρμπέ στη νορμανδική ακτή τη δεκαετία του 1860, ονομάζοντας αυτά τα θέματα θαλάσσια τοπία. Σύμφωνα με τον κατάλογο της συλλογής, είδε υδροστρόβιλο κοντά στην Τρουβίλ το 1865 ή το 1866 και επέστρεψε στο θέμα σε αρκετούς πίνακες. Ο καμβάς της Ντιζόν ξεπερνά επομένως την καταγραφή ενός ελκυστικού παραθαλάσσιου προορισμού. Ανήκει σε επίμονη προσπάθεια να γίνει το ασταθές νερό εξίσου απτό με τους γκρεμούς πάνω στους οποίους σπάει.

Σε αυτή τη δουλειά συμμετέχει η επιφάνεια. Ο κατάλογος περιγράφει χρώματα τοποθετημένα με σπάτουλα, που δίνουν στο τοπίο σχεδόν γλυπτικό ανάγλυφο. Συγκρίνετε μια ζώνη αφρού με τα ανοιχτόχρωμα ενδύματα που μόλις εξετάσατε. Τα μεν λαξεύτηκαν για να κρατήσουν ακίνητη την κίνηση· η δε χτίστηκε με μπογιά για να της δώσει υπόσταση. Ο Πιερ και η Κάθλιν Γκρανβίλ δώρισαν τον Κουρμπέ το 1969. Το δώρο συνδέει την καταιγίδα με άλλο κεφάλαιο των συλλογών της Ντιζόν, αιώνες μετά τις δουκικές παραγγελίες.

Οι Μανέν αγόραζαν με όριο

Στο Hôtel Lantin η κλίμακα αλλάζει από δημόσιο μνημείο σε οικογενειακό σπίτι. Η Ζαν και ο Μορίς Μανέν μεγάλωσαν εδώ πριν μετακομίσουν στο Παρίσι. Ο παππούς τους είχε αγοράσει το ακίνητο το 1829· τα αδέλφια το επέλεξαν τελικά για τη συλλογή τους. Προσέξτε τη σκάλα μαζί με τους πίνακες. Το οικόπεδο του 17ου αιώνα ήταν πολύ περιορισμένο για τη συνήθη διάταξη ανάμεσα σε αυλή και κήπο, οπότε το σπίτι επένδυσε την αρχιτεκτονική του θεατρικότητα σε μεγάλη σκάλα κάτω από διακοσμημένο θόλο.

Μέσα από επανειλημμένες επισκέψεις στις αίθουσες δημοπρασιών Ντρουό μάθαινε ο Μορίς. Η Ζαν εκπαιδεύτηκε στη ζωγραφική και έγραφε μουσειακούς καταλόγους και κριτική τέχνης. Περιόριζαν συνειδητά τις δαπάνες, εντάσσοντας γνώση και υπομονή στην αγοραστική τους δύναμη. Ορισμένες αισιόδοξες αποδόσεις έργων έχουν έκτοτε απορριφθεί. Οι μεταγενέστεροι κληρονόμησαν τα λάθη του συλλέκτη μαζί με τις προτιμήσεις του. Το σπίτι επιτρέπει να συναντήσετε αυτές τις επιλογές ως συνδεδεμένη ιστορία γούστου.

Προσεκτική υπήρξε και η προσαρμογή του κτιρίου. Το 1930–31 ο Ογκίστ Περέ μετέτρεψε παλιούς χώρους υπηρεσίας σε αίθουσες, εισάγοντας φως από ψηλά και εντάσσοντας οπλισμένο σκυρόδεμα στο παλαιότερο αρχιτεκτονικό περιβάλλον. Το φαινομενικά οικιακό μουσείο ήταν και το ίδιο οικοδομικό έργο. Θυμηθείτε το όταν ένα δωμάτιο φαίνεται οικείο: αυτή η αίσθηση μπορεί να προκύπτει από αποφάσεις φωτισμού και κυκλοφορίας, μαζί με το γεγονός ότι κάποτε ζούσε εδώ οικογένεια.

Ένα μήλο φτάνει στο γαμήλιο συμπόσιο

Για τον γάμο της Θέτιδας και του Πηλέα συγκεντρώνει τους αθανάτους το Συμπόσιο των θεών του Γιαν βαν Μπάιλερτ. Ο Απόλλων, αναγνωρίσιμος από τη λύρα, βρίσκεται στο κέντρο, ενώ ξαπλωμένος Βάκχος στύβει σταφύλια προς το στόμα του και ένας σάτυρος χορεύει. Δεξιά, η Έριδα εισάγει το χρυσό μήλο. Η γιορτή περιέχει τον μελλοντικό καβγά της. Πριν ταυτίσετε όλους τους καλεσμένους, ακολουθήστε τη διαφορά ανάμεσα στην καθισμένη συντροφιά και στα σώματα που κινούνται μπροστά από το τραπέζι.

Στην αριστερή πλευρά έχει κοπεί τμήμα του καμβά. Το παγόνι της Ήρας απομένει ως ένδειξη απούσας παρουσίας. Η σωζόμενη σύνθεση ζητά επομένως να χωρίσετε ό,τι βλέπεται από ό,τι ανασυντίθεται. Ο Μπάιλερτ είχε συναντήσει την τέχνη του Καραβάτζο στη Ρώμη, αλλά το μουσείο εξηγεί αυτόν τον μεταγενέστερο πίνακα μέσω στροφής προς καθαρότερο σχέδιο και φως ημέρας. Το άτακτο πρώτο επίπεδο και το οργανωμένο τραπέζι κάνουν την αλλαγή πιο ενδιαφέρουσα από απλή ετικέτα τεχνοτροπίας.

Αργά περάστε το πρωί στο Μουσείο Καλών Τεχνών, σταματήστε για γεύμα και δώστε έπειτα στο Μανέν ξεχωριστή ώρα ή περισσότερο. Μετά το ανάκτορο, τα μικρότερα δωμάτια χρειάζονται φρέσκια προσοχή. Ελέγξτε τις συνθήκες λειτουργίας και των δύο πριν οριστικοποιήσετε τη σειρά και τελειώστε με σύντομο περίπατο αντί για τρίτη βιαστική συλλογή. Ένας πτυχωμένος μανδύας, ένα κύμα στον βράχο και ένα μήλο στο τραπέζι αρκούν για να συνεχίσουν τη δουλειά τους στον νου κατά το δείπνο.