Sofonisba Anguissola tabloları nerede görülür? Otoportreler ve İspanya sarayı

Genç kadının yüzünü ve tuttuğu madalyonu bir yazı çevreliyor. Sofonisba Anguissola’nın adını veriyor; bu görüntüyü Cremona’da aynadan bakarak kendisinin yaptığını söylüyor. Boston Güzel Sanatlar Müzesi’ndeki minyatür otoportre yalnızca 8,3 santimetre yüksekliğinde. Bu kadar küçük bir nesne için ressamının kim olduğuna ilişkin beyan olağanüstü kararlı. Sonradan erkeklerin adları altında dolaşan portrelere geçmeden önce ona bakın.

Anguissola, Cremona’da kız kardeşleriyle birlikte, soylu bir evin eğitimi içinde resim öğrendi. Babası, olası hamilere kendisini tanıtmak için otoportrelerinin dolaşıma girmesine yardım etti. Bu resimler beceriyi taşınabilir kılıyordu: yüz, onu yapan kişinin henüz gitmediği yere gidebiliyordu. Boston, Napoli ve Madrid güzergâhı, özenle sunulmuş genç kadından İspanya kraliyet ailesinin görünüşü emanet edilen ressama uzanan bu hareketi izliyor.

Boston: elde taşınan ad

Güzel Sanatlar Müzesi’nin okumasına göre Otoportre’deki madalyonun şifresi, babasının adı Amilcare’nin harflerini birbirine geçiriyor. Bu, desteğine bir teşekkür olabilir. Çevredeki Latince metin ise ressamın kendi elini vurguluyor. İki beyan yan yana: ailenin yardımı ve kişisel başarı. Birinin ötekini silmesi gerekmiyor.

Resmi zihninizde büyütüp büyük bir kamusal portreye çevirme isteğine direnin. Küçük ölçeği başka bir karşılaşma gerektiriyor; yakından, bilinçli bakmayı. Ressamın bakışı sizinkiyle buluşuyor, ama görüntünün önemli bölümünü onun kim olduğunu açıklayan nesne kaplıyor. Hem benzerliğini hem kimlik belgelerini taşıyan bir resim yapmış.

Isabella Stewart Gardner Müzesi’ndeki Avusturyalı Juana ve Genç Bir Kız, çok daha büyük bir konum iddiası taşıyor. Juana elini çocuğun omzuna koymuş; kız muhtemelen onun bakımındaki genç bir aristokrat. Portre 1561’de Papa IV. Pius için sipariş edildi. Danışmanı Bernard Berenson’ın aktardığı şüphelere rağmen Gardner onu 1897’de Tiziano eseri olarak satın aldı. Müze bugün Anguissola adıyla katalogluyor. Resmedilen kadının heybetli varlığı korunurken onu yapan kadının kimliği değişti.

Napoli: tanışma aracı olarak klavye

Capodimonte’deki Spinet Başında Otoportre’de yazılı madalyonun yerini müzik alıyor. Anguissola kendisini resim gereçleriyle çevrili olarak değil, bir çalgının başında sunuyor. Portre bir beceriyi gösterirken başka birinin kanıtı oluyor. Müzik eğitimi, toplumsal sınıfından beklenen kültürlü yaşamın parçasıydı; resim bu eğitimi mesleki tanıtımına katıyor.

Tablo, koleksiyonu 1600’de Farnese ailesine geçen Kardinal Fulvio Orsini’ye aitti. Farnese mirası üzerinden Napoli Bourbonlarına ulaştı. Klavye başındaki mütevazı figür tamamen özel göründüğünde bu sahiplik zincirini hatırlamakta yarar var. Böyle görüntüler güçlü koleksiyoncular arasında dolaşıyordu. Sessiz sunum iyi yolculuk ediyordu: resmedilen kadını dikkat talep ediyormuş gibi göstermeden öğrenimden ve saygın davranıştan söz edebiliyordu.

Madrid: havariye dönüştürülen şair

Bugün Prado’daki Cremonalı Şair Giovanni Battista Caselli’de, biri bilimsel aletin üstüne haçta İsa figürü boyadı. Rahat ev giysilerini de kaba kahverengi bir pelerinle kapattı. Tablo on yedinci yüzyıl envanterlerine girdiğinde şair Aziz Petrus olmuştu. 2011 temizliği küçük halkalı gökküreyi yeniden ortaya çıkardı. Kitabındaki sözler kimliğinin saptanmasına yardım etti.

Bu dönüşüm, sıradan bir başlık değişikliğinden daha huzursuz edici. Bir sahip, kişinin çevresindeki nesneleri değiştirerek yüzü bambaşka türden bir görüntüye ait kılabiliyordu. Caselli hâlâ yazıdan başını kaldırıp arkasındaki dinî resmi gösteriyor. Hareketler okunur kalıyor, ama artık onları belirli bir şairin faaliyetleri olarak anlıyoruz. Alışılmadık biçimde, modelin adı değişirken eski envanterlerde Anguissola’nın ressamlığı korunmuş.

Madrid: kraliçenin elindeki küçük kral

Anguissola 1559’da Valois’lı Elisabeth’in nedimesi olarak İspanya sarayına geldi ve resim yapmayı sürdürdü. Prado’daki Valois’lı Elisabeth’in Portresi’nde kraliçe II. Felipe’nin minyatürünü tutuyor. Hükümdar, eşinin portresinin içinde, onun parmakları arasına alabileceği boyutta bulunuyor. Özel eşya gibi görünen nesne, kamuya dönük bir hanedan işi görüyor.

Siyah giysiler resmin lüksten vazgeçtiği anlamına gelmiyor. Kadifenin farklı dokuları ve açık renkli iç kollar koyu silueti anlaşılır kılıyor; mücevherler onu kesiyor. Portre eskiden Sánchez Coello’ya atfediliyordu. Minyatürü tutan ele, sonra üstündeki yüze yakından bakın. Bir kişiyle başka bir kişinin görüntüsü arasındaki ilişki, resmî poza bir iş veriyor.

Prado’nun II. Felipe’nin Portresi de bir süre başka ressamın adı altında kaldı: 1686 Alcázar envanteri onu Juan Pantoja de la Cruz’a verdi. Birden çok ressamın modelleri ve gelenekleri paylaştığı sarayda Anguissola’nın rolünü yeniden ortaya çıkarmak gerekti. Kralın kendine kapalı sunumuyla kraliçenin daha ayrıntılı boydan figürünü karşılaştırın. İki portre de rastlantısal bir buluşma sunmuyor; ama ölçek ve hareket farkları, etikete bir bakıştan fazlasını hak ediyor.

Kısa bir gezi için Boston, avuç içi boyutundaki otoportreden kraliyet çift portresine kadar iki farklı portre ölçüsü veriyor. Madrid’de saray resimlerini değiştirilmiş şairle karşılaştırabilirsiniz. Çıkmadan önce tek tek eserlere erişimi doğrulayın, adlarını yanınıza alın. Anguissola’da etiketi dikkatle okumak bakmanın parçası; çünkü etiketin de kendi geçmişi var.