Troyes’da müzeler ve sanat: Seurat, Courbet ve vitraylar

Ev kümesinin üstünde duman sürükleniyor. Boya kalın, çatıların pembesiyle turuncusu sıcak; fabrika bacası göğe karşı küt duruyor. Georges Seurat’nın Banliyö resmi, Troyes’da sanatla geçirilecek güne küçük ve huzursuz bir başlangıç. Sanayi manzarası burada özel bir karşılık buluyor: onu şehre getiren koleksiyonun parasını tekstil işi sağladı. Güzel sokaklar aramadan önce modern hayatın daha az uzlaşmacı bu görünümüne vakit verin.

Troyes’ya tam bir gün ayırın; ana ziyaret Modern Sanat Müzesi olsun. İlk turda eski piskoposluk sarayını, hemen bitişiğindeki katedrali ve az ilerideki Saint-Loup Müzesi’ni birleştirin. Cité du Vitrail için Hôtel-Dieu-le-Comte’a doğru devam edin. Boya, fotoğraf kâğıdı ve renkli cam farklı dikkat biçimleri istiyor; aralarına zaman koymak yeni bir durak eklemekten daha yararlı.

Lévy koleksiyonu: fabrikanın aldırdığı resimler

Pierre ve Denise Lévy, 1976’da yaklaşık iki bin eseri Fransız devletine bir şartla verdi: koleksiyon Troyes’da bir arada kalacaktı. Müze, eski piskoposluk sarayında 1982’de açıldı. Pierre şehre 1927’de gelmiş, ertesi yıl Denise Lièvre’le evlenmişti. Kayınpederi ona daha sonra Devanlay et Recoing’e dönüşecek çorap ve triko işletmesi Le Jersey troyen’i emanet etti. Örgü kumaştan resimlere uzanan yol, şehrin tarihine katılmadan önce bir aile hikâyesiydi.

Belediyenin bağış anlatısında Pierre’in kendi gerekçesi de korunuyor. Ona göre koleksiyon, varlığını Troyes tekstil çalışanlarının emeğine borçluydu; bu yüzden Troyes halkına dönmeliydi. Bu düşünce, cömert koleksiyoner hakkındaki alışılmış hikâyeyi karmaşıklaştırıyor. Galerideki satın alımın arkasında, isimleri resmin yanında yazmayacak insanların başka yerde çalıştığı saatler vardı. Her alımı siyasi bildiri saymadan bu ayrımı akılda tutun.

Bir dostluk başka türlü eğitim sağladı. Troyes’lı ressam ve cam sanatçısı Maurice Marinot, çiftle 1937’de yakınlaştı. Çizimleri, bisikletle işe gelen çalışanlar dahil ev çevrelerini ve fabrikayı kaydetti. Bu gözlemler müzelerde sık sık ayrı tutulan iki dünyayı birleştiriyor: resmin asılabileceği ofis ile onu finanse eden işyeri. Koleksiyonu akımlar kadar ilişkiler üzerinden de okumak gerekiyor.

Noktalardan önce Seurat, kesintiden önce Courbet

Yaklaşık 1882’de yapılmış Banliyö’deki baca, erken dönem Seurat’ya ait. Özenle ayrılmış noktalarla kaplı yüzey bekleyen, daha kaba sürülmüş boyayla karşılaşacak. Sıcak renk sahneyi rahatlatmıyor. Evler açık arazinin yanında korunaksız duruyor; duman, mimarinin sağlam tutmaya çalıştığı kenarları gevşetiyor. Önce bacanın dikeyine, sonra çevresindeki daha itaatsiz havaya bakın. Küçük bir mesafe değişimi resimde karşılığını buluyor.

Genişliği ancak kırk santimetreyi bulan tuval, Lévy çiftinden önce koleksiyonerler arasında yaşamıştı. Ulusal müze kataloğu önceki sahibi olarak Félix Fénéon’u ve 1947’de onun koleksiyon satışında yer aldığını kaydediyor. Böyle küçük bir nesne, beklenmedik derecede uzun bir toplumsal yol taşıyabiliyor. Ölçeği de bir istekte bulunuyor: anıtsal tuvalin fiziksel otoritesini beklemeden yaklaşın. Bütün işi birkaç evle bir duman sütunu yapmalı.

Courbet, yaklaşık 1849 tarihli Bir Gravür Kitabını İnceleyen Marc Trapadoux resminde eylemi bakmanın kendisi yapıyor. Model kitabı dizlerinde, pipoyu öbür elinde tutuyor. Hayalî bir konuşma gerekmiyor; kesinti bize ait. Birisi görüntülerle meşgulken gelmişiz, dikkatini bizim yararımıza düzenlememiş. Küçük ahşap pano, kendini verdiği işi yakında hissettiriyor.

Trapadoux, Courbet’nin atölyesi yakınındaki Andler-Keller birahanesi çevresinde toplanan Parisli bohemlerden bir yazar ve filozoftu. Kendi hayatını yeniden kurmaya yeteneği vardı: biyografilerde aktarıldığına göre Amerika’dan dönen bir gemide doğduğunu iddia ediyordu, oysa kayıtlar Lyon’u gösteriyor. Demek ki okurun çerçeve dışında daha az ağırbaşlı bir hayatı vardı. Modelin tuhaflıklarına yer açınca Courbet’nin ölçülülüğü daha ilginç oluyor.

Saint-Loup: karanlık odada birleştirilen dalga

Kısa bir yürüyüş, bağışlanmış koleksiyondan kısmen el koymalarla kurulmuş olana götürüyor. Eski Saint-Loup Manastırı’ndaki Güzel Sanatlar ve Arkeoloji Müzesi’nin çekirdeğini Devrim döneminin el koymaları oluşturdu. Bu farklı köken önemli: kamu müzeleri daha eski mülk birikimlerini dağıtarak da kurulabiliyordu. Öncelikli ilginiz manastır geçmişi yerine on dokuzuncu yüzyıl olsa bile bina yararlı bir ikinci durak.

Fotoğraf koleksiyonunda Gustave Le Gray’in Büyük Dalga, Akdeniz eseri var. Le Gray fotoğrafa geçmeden önce ressam olarak eğitim almıştı. Deniz resimleri teknik bir sorunla karşılaşıyordu: dönemin fotoğraf emülsiyonları farklı renklere farklı tepki verdiği için suyu ve göğü tek pozlamada tatmin edici biçimde kaydetmek güçtü. Görünürdeki an sabırlı bir kurgu gerektiriyordu. Denize ait negatifi bulutlara ait başka bir negatifle birleştirdi.

Getty’nin deniz görünümlerini karşılaştırması, aynı göğün farklı ön planların üstünde tekrarlanabildiğini de gösteriyor. Bunu bilmek fotoğrafın verdiği zevki yok etmeden değiştiriyor. Ufku birleşme çizgisi olarak izleyin, sonra görüntünün yeniden havaya dönüşmesine izin verin. En dolaysız görünen şey en uzun hazırlığa dayanabilir. Troyes’da Le Gray’in yetmiş üç baskısı korunuyor; fotoğraf için gidiyorsanız yolculuktan önce Saint-Loup’la görüşün. Müze, hassas kâğıt koleksiyonlarının dönüşümlü sergileme ve kontrollü ışık gerektirdiğini açıklıyor.

Görüntünün içinden geçen ışıkla bitirin

Katedral, yüzeyi düşünmek için farklı bir yol sunuyor. Yapımı yüzyıllara yayıldı; planlanan Saint-Paul Kulesi para yetersizliğinden tamamlanmadı. Vitraylar da koronun on üçüncü yüzyıl camlarından nefin daha sonraki işlerine kadar farklı dönemlere ait. Tek tek sahneleri çözmeyi bir yana bırakıp figür boyutlarını, renkli parçalarla boyalı ayrıntıların dengesini karşılaştırın. Bina gözlerinizin alışmasına zaman veriyor.

Hôtel-Dieu-le-Comte’taki Cité du Vitrail, tarihi bir kontun 1157’deki bağışıyla başlayan eski hastanenin bir bölümünü kullanıyor. On sekizinci yüzyılda yeniden yapılırken hastaların koşullarını iyileştirmek için daha büyük pencereler ve geniş geçişler açılmıştı. Bina vitrayı inceleme yerine dönüşmeden önce ışığın burada tıbbi amacı vardı. Avlu ile iç mekânlar arasında geçerken bu işlev değişimini fark etmeye değer.

En uzun ziyareti modern sanat müzesine verin, Saint-Loup’u bilinçli seçilmiş ikinci durak yapın, katedralle öğleden sonranın hızını düşürün. Vakit azsa uzun müze ziyaretiyle Cité du Vitrail arasında seçim yapın; liste tamamlamak için ikisinde de koşmayın. Her binanın açılış saatini ayrı kontrol edin, özellikle görmek istediğiniz fotoğrafı tren biletinden önce sorun. Üç resmi açıkça hatırladığınız bir gün, Troyes’ya gelmek için fazlasıyla yeterli.