Rueil-Malmaison’da müzeler ve sanat: Napolyon ile Joséphine’in kır evi

Malmaison’un Roma evine dönüşmesinde iki kırık kirişin payı vardı. Mimarlar bunları değiştirmek yerine, stükoyla sütun görünümü verdikleri ahşap dikmelerle destekledi. Onarım bir atrium yarattı. Napolyon ile Joséphine’in kır evindeki antik görünüş, sorunlu eski bir yapıya bulunan ucuz çözümü saklıyor.

Malmaison Şatosu’na gitmek için Rueil’de bir gün geçirmek, bahçeye ve kasabadaki Saint-Pierre-Saint-Paul Kilisesi’ne de zaman bırakmak iyi olur. Joséphine mülkü 1799’da satın aldı; boşanmalarından sonra da 1814’teki ölümüne kadar burada kaldı. Ev için yapılan resimler, sahiplerinin kendilerini tarihin neresine yerleştirmek istediğini gösteriyor. Özellikle bakmaya değer iki örnek, hiç gerçekleşemeyecek buluşmalar kurarak çok farklı sonuçlara ulaşıyor.

Çadırın içinde bir hükümet

Percier ve Fontaine önce eski evi yıkıp yerine yeni, klasik bir villa yapmayı önerdi. Bonaparte yenilemede ısrar etti. Mimarların çözümleri sütunlarla sınırlı kalmadı: kayar aynalar açıldığında giriş holü bitişik kabul salonlarına bağlanabiliyordu. Bu düzenekler iç mekânı okuma biçimini değiştiriyor. Antik çağın ağırbaşlı biçimlerinin arkasında misafirler için genişleyebilen, yapısal pürüzleri gizleyen ve sahiplerini bütünüyle rahat gösteren bir ev var.

Müzenin tarih anlatımına göre kurul odası on günde döşendi; 1801 ve 1802 yıllarında burada 169 toplantı yapıldı. Kumaş kaplı duvarlar ve desteklerdeki askerî simgeler, yönetimi bir ordugâha benzetiyordu. Kütüphanedeki gizli merdiven Bonaparte’ın çalışma alanını özel odalarına bağlıyordu. Kamusal yetki ile kişisel rahatlık aynı küçük binadaydı. En büyük odayı aramak yerine sohbet, çalışma ve uyku arasındaki geçişleri izleyin; evin ölçeğini bunlar açıklıyor.

Aydınlanma’nın bütün konukları aynı anda

Lemonnier’nin 1755’te Madame Geoffrin’in Salonunda tablosu, ev sahibine gerçekleşmesi imkânsız bir konuk listesi veriyor. Joséphine için 1812’de yapılan resim, yazarları, düşünürleri ve sanatçıları Voltaire’in Çin Yetimi oyununun okunması etrafında bir araya getiriyor. Oyuncu Lekain okuyor; Voltaire ise büstüyle katılıyor. Diderot, Montesquieu ve dönemin öteki tanınmış aydınları, bütün bir yüzyılın sohbetini içine almış gibi görünen odayı dolduruyor.

Başlıktaki tarih, bir görgü tanığının anlatımı kadar kendinden emin. Oysa Lemonnier amacının bir dönemin seçkin kişilerini bir araya getirmek olduğunu açıkça söylemişti; buluşma hayal ürünü. Giysiler, yüzler ve mobilyalar bu kadar belirgin olunca aradaki fark kolayca gözden kaçabiliyor. Dinleyenler, birbirine yaklaştırılmış sandalyelerde yanındakine doğru eğiliyor. Konuşmacı soluk almak için durmuş gibi; böylesine doğal görünen hareketlere inanmak kolay.

Tabloyu kültürel bir iddianın portresi olarak okuyun. Ev sahibinin dünyadaki ağırlığı, insanları bir araya getirme becerisine bağlı. Joséphine için bu konuyu sipariş etmek, konukseverlik ve zevk aracılığıyla kullanılan nüfuza bir örnek sunuyor olabilir. Resim, sohbete adlarıyla hâkim olan erkeklerin yanı sıra sohbeti mümkün kılan kadını da fark etmeye çağırıyor. Kalabalık bu açıdan anlam kazanıyor: oda, genellikle taht salonuna ait sayılan bir iş üstleniyor.

Ölen generaller bir ozanın göğüne çıkıyor

Girodet, Vatanları İçin Ölen Fransız Kahramanlarının Yüceltilmesi resminde çok daha az inandırıcı bir kabul töreni kurdu. Siparişi 1800’de Bonaparte verdi. Aralarında Desaix ve Kléber’in bulunduğu, Devrim savaşlarında ölmüş Fransız generalleri Ossian’ın kendilerini karşıladığı doğaüstü bir dünyaya geliyor. Yukarıda Zafer ile Galya horozu, Avusturya kartalını kovuyor. Ulusal rekabet mezarın ötesinde de sürüyor.

Ossian, James Macpherson’ın şiirlerini çevirdiğini ileri sürdüğü eski bir ozandı. Şiirlerin eski çağlara ait olduğu iddiası büyük ölçüde modern bir yaratımı örtüyordu; yine de rüyaları, sisi ve ölülerin sesleri Avrupalı okurlara güçlü bir hayal alanı açtı. Girodet bu görüntülere tablolarının yanında çizimlerinde de döndü. Siparişi veren kişinin Ossian’a düşkünlüğü, ressama hocası David’le ilişkilendirilen sağlam, sınırları açıkça çizilmiş bedenlerden uzaklaşma yolu sundu.

Bedenleri birbirinden ayırmanın güçlüğü, resimle karşılaşmanın bir parçası. Figürler başka figürlerden doğuyor gibi; ışık bildiğimiz gün ışığına ait değil. Üniformalı erkekler, ağırlıklarını alışılmış biçimde taşıyamayacak bir dünyaya geçiyor. Lemonnier uydurulmuş buluşmayı toplumsal açıdan inandırıcı kılarken Girodet hayalin tuhaf kalmasına izin veriyor. Bu iki resim, bir siyasetçinin kır evinin dekorasyonuna ne kadar hayal özgürlüğü sığabildiğini gösteriyor.

Joséphine’in güllerini taşımak gerekiyordu

Bahçe, hoş bir başka hikâyeyi düzeltme fırsatı veriyor. Müzenin açıklamasına göre Joséphine’in, sözcüğün sonradan kazandığı uzmanlaşmış anlamıyla bir gül bahçesi yoktu. Güller tarhlarda ve kaplarda yetişiyordu; saksılar mevsiminde dışarı taşınabiliyor, çiçekler odaları, saçları ve elbiseleri de süslüyordu. Daha sonra oluşan efsanede Redouté’nin yayınlarının payı var. Bugün bir kadının adından ayrı düşünülemeyen bahçe, aynı zamanda ısıtma, taşıma, sulama ve yenileme isteyen zahmetli bir işletmeydi.

Yürüyüş, zarif odaların arkasındaki bedensel emeği yeniden düşündürsün. Odadaki çiçek kesilmiş, taşınmış ve yerleştirilmiştir; kendiliğinden olmuş gibi duran bir buluşma hizmetkâr, yemek ve bakım gerektirir. Bu işleri yeniden hesaba kattığınızda Malmaison daha ilginç olur. Bahçe, iki resimdeki toplantı arasında da iyi bir mola sunuyor: bir dikdörtgene sıkışmış bunca insandan sonra seyircisiz bir alan özellikle iyi geliyor.

İmparatorluğun ardından bir aile yazıtı

Joséphine’in ölümü Rueil için hemen bürokratik bir sorun doğurdu. Napolyon yalnızca birkaç hafta önce tahttan çekilmişti; belediye onun kimliğini kayda nasıl geçireceği konusunda tereddüt etti. Çocuklarının anıt yaptırma isteği de yıllar süren görüşmeler gerektirdi. Kraliyet izninde Eugène ve Hortense’in annelerine sunduğu sade bir ithaf şart koşuldu. Naaşı 1825’te kalıcı mezarına kondu. Saint-Pierre-Saint-Paul’da aile hatırası ile değişmiş rejimin huzursuzlukları aynı hikâyede birleşiyor.

Dikkatiniz tazeyken şatoyla başlayın, parkı molaya bırakın, kilise ile şehir merkezini son durak yapın. Yola çıkmadan müzenin saatlerini kontrol edin; öğle kapanışına denk gelmek bir kır evi gezisini kolayca bozabilir. Rueil’in bu iki bölümü arasında yürümeye yeterli zaman ayırın. Aradaki mesafe işe yarıyor: gösterişli öte dünya tasvirleri zihinde yatıştıktan sonra bir anneyi anmanın daha sessiz işine geçiyorsunuz.