Rueil-Malmaison: muzea i sztuka. Napoleon, Józefina i obrazy wiejskiej rezydencji

Dwie pęknięte belki pomogły zmienić Malmaison w rzymski dom. Zamiast je wymieniać, architekci podparli je drewnianymi słupami ubranymi w stiukowe kolumny. Naprawa stała się atrium. W wiejskiej rezydencji Napoleona i Józefiny antyczny wygląd ukrywa tani sposób poradzenia sobie z kłopotliwym starym budynkiem.

Na zamek Malmaison najlepiej przeznaczyć dzień w Rueil, z czasem na ogród i miejski kościół Saint-Pierre-Saint-Paul. Józefina kupiła posiadłość w 1799 roku; po rozwodzie pozostała tu aż do śmierci w 1814. Obrazy zamówione do domu pokazują, jak właściciele chcieli umieścić siebie w historii. Dwa szczególnie ciekawe przedstawiają spotkania, które nie mogły się odbyć, z bardzo różnymi skutkami.

Rząd pod namiotem

Percier i Fontaine początkowo proponowali zastąpienie starego domu nową klasyczną willą. Bonaparte nalegał na remont. Pomysłowość architektów nie skończyła się na kolumnach: przesuwane lustra mogły otwierać hol na sąsiednie pokoje przyjęć. Takie urządzenia zmieniają lekturę wnętrza. Za uroczystym językiem antyku kryje się dom pomyślany tak, by powiększać przestrzeń dla gości, maskować trudną konstrukcję i zapewniać właścicielom pozornie pełną swobodę.

Salę rady urządzono, według muzealnej historii, w dziesięć dni; w latach 1801 i 1802 odbyło się w niej 169 posiedzeń. Ściany z tkaniny i podtrzymujące je emblematy wojskowe upodobniały rządzenie do obozowiska. Ukryte schody łączyły bibliotekę, miejsce pracy Bonapartego, z prywatnymi pokojami. Publiczna władza i osobista wygoda zajmowały ten sam niewielki budynek. Zamiast szukać największej sali, śledź przejścia między rozmową, pracą i snem: wyjaśniają skalę domu.

Całe oświecenie zaproszone naraz

W Salonie pani Geoffrin w 1755 roku Lemonnier daje gospodyni niemożliwą listę gości. Obraz z 1812 roku, zamówiony przez Józefinę, skupia pisarzy, myślicieli i artystów wokół lektury Sieroty chińskiego Woltera. Czyta aktor Lekain; Wolter uczestniczy jako popiersie. Diderot, Monteskiusz i inni wybitni intelektualiści zapełniają pokój mieszczący jakby rozmowę całego stulecia.

Data w tytule brzmi z pewnością relacji naocznego świadka. Lemonnier otwarcie wyjaśniał jednak, że chciał zebrać znakomite osoby epoki; spotkanie jest wyobrażone. Łatwo to przeoczyć wobec konkretnych ubrań, twarzy i mebli. Słuchacze pochylają się ku sobie na blisko przysuniętych krzesłach. Mówca zdaje się przerywać dla nabrania oddechu; tak pozornie swobodnym ruchom łatwo zaufać.

Czytaj to płótno jako portret ambicji kulturalnej. Znaczenie świata gospodyni zależy od jej zdolności gromadzenia ludzi. Zamawiając taki temat, Józefina mogła widzieć wzór wpływu sprawowanego przez gościnność i gust. Obraz każe dostrzec kobietę umożliwiającą rozmowę obok mężczyzn, których nazwiska ją dominują. Tłok zyskuje sens: pokój wykonuje pracę, do której zwykle rości sobie prawo sala tronowa.

Zmarli generałowie w niebie poety

Girodet wymyślił znacznie mniej prawdopodobne przyjęcie w Apoteozie francuskich bohaterów poległych za ojczyznę. Bonaparte zamówił obraz w 1800 roku. Generałowie zabici podczas wojen rewolucyjnych, w tym Desaix i Kléber, przybywają do nadprzyrodzonego świata, gdzie wita ich Osjan. Nad spotkaniem Wiktoria i galijski kogut odpędzają austriackiego orła. Narodowa rywalizacja trwa nawet za grobem.

Osjan miał być dawnym bardem, którego pieśni przełożył James Macpherson. Roszczenie do starożytności skrywało rozległą nowoczesną kreację, ale sny, mgły i głosy zmarłych dawały europejskim czytelnikom silnie działającą przestrzeń wyobraźni. Girodet wracał do tych wizji w rysunkach i obrazach. Upodobanie zleceniodawcy do Osjana otwierało mu drogę od solidnych, wyraźnie ograniczonych ciał kojarzonych z jego nauczycielem Davidem.

Trudność rozdzielenia ciał należy do doświadczenia obrazu. Figury zdają się wyłaniać z innych figur, światło nie przypomina zwykłego dnia. Umundurowani mężczyźni wchodzą do świata, który nie podtrzyma ich ciężaru w znany sposób. Lemonnier czyni wymyślone spotkanie towarzysko wiarygodnym, Girodet pozwala fantazji pozostać dziwną. Razem pokazują, ile wyobraźni mieściło się w dekoracji wiejskiego domu polityka.

Róże Józefiny trzeba było przenosić

Ogród koryguje inną atrakcyjną opowieść. Muzeum wyjaśnia, że Józefina nie miała rozarium w późniejszym, wyspecjalizowanym znaczeniu. Róże rosły na rabatach i w pojemnikach; donice wynoszono na sezon, a kwiaty zdobiły także pokoje, fryzury i suknie. Publikacje Redoutégo pomogły stworzyć późniejszą legendę. Ogród nierozłączny dziś z imieniem jednej kobiety wymagał również ogrzewania, przenoszenia, podlewania i wymiany roślin.

Spacer niech przywróci eleganckim wnętrzom nieco fizycznego wysiłku. Kwiat w pokoju ktoś ściął, przyniósł i ułożył; pozornie swobodne spotkanie wymaga służby, jedzenia i utrzymania domu. Malmaison staje się ciekawsze, gdy te czynności wracają do obrazu. Park daje też przerwę między dwoma malowanymi zgromadzeniami: po tylu ludziach ściśniętych w prostokącie przestrzeń bez publiczności szczególnie cieszy.

Rodzinna inskrypcja po cesarstwie

Śmierć Józefiny natychmiast postawiła Rueil przed problemem urzędowym. Napoleon abdykował ledwie kilka tygodni wcześniej; władze miejskie wahały się, jak zapisać jej tożsamość. Plan pomnika przygotowany przez dzieci wymagał potem lat negocjacji. Królewska zgoda określała prostą dedykację Eugeniusza i Hortensji dla matki. Ostateczny pochówek nastąpił w 1825 roku. W Saint-Pierre-Saint-Paul rodzinna pamięć i kłopoty nowego reżimu należą do tej samej historii.

Zamek zwiedzaj na początku, ze świeżą uwagą, park zostaw na przerwę, a kościół i centrum na koniec. Przed podróżą sprawdź godziny muzeum: przyjazd podczas południowego zamknięcia łatwo psuje wizytę w rezydencji. Daj sobie czas na przejście między obiema częściami Rueil. Dystans służy wyciszeniu fantazyjnych malarskich zaświatów przed spokojniejszą sprawą pamiętania o matce.