Πού θα δείτε πίνακες της Σοφονίσμπα Ανγκουισόλα: αυτοπροσωπογραφίες και η ισπανική αυλή

Μια επιγραφή περιβάλλει το πρόσωπο νεαρής γυναίκας και το μετάλλιο που κρατά. Την ονομάζει Σοφονίσμπα Ανγκουισόλα και λέει ότι ζωγράφισε η ίδια την εικόνα με καθρέφτη στην Κρεμόνα. Η Αυτοπροσωπογραφία σε μικρογραφία του Μουσείου Καλών Τεχνών της Βοστώνης έχει ύψος μόλις 8,3 εκατοστά. Η δήλωση της πατρότητας είναι εξαιρετικά ισχυρή για τόσο μικρό αντικείμενο. Κοιτάξτε το πριν περάσετε στα πορτρέτα που αργότερα κυκλοφόρησαν με ανδρικά ονόματα.

Μαζί με τις αδελφές της έμαθε ζωγραφική η Ανγκουισόλα στην Κρεμόνα, στο πλαίσιο της εκπαίδευσης ενός σπιτιού ευγενών. Ο πατέρας της βοηθούσε να κυκλοφορούν οι αυτοπροσωπογραφίες ως συστάσεις σε πιθανούς παραγγελιοδότες. Έκαναν τη δεξιοτεχνία φορητή: ένα πρόσωπο μπορούσε να ταξιδέψει όπου η δημιουργός του δεν είχε ακόμη πάει. Η διαδρομή στη Βοστώνη, στη Νάπολη και στη Μαδρίτη ακολουθεί αυτή τη μετακίνηση, από την προσεκτικά παρουσιασμένη νεαρή γυναίκα στη ζωγράφο που της εμπιστεύονταν την εικόνα της ισπανικής βασιλικής οικογένειας.

Βοστώνη: ένα όνομα στο χέρι

Στο μετάλλιο της Αυτοπροσωπογραφίας του Μουσείου Καλών Τεχνών, το μονόγραμμα συμπλέκει τα γράμματα του ονόματος Αμίλκαρε, του πατέρα της, σύμφωνα με την ανάγνωση του μουσείου. Ίσως αναγνωρίζει τη στήριξή του. Το λατινικό κείμενο γύρω του επιμένει στο δικό της χέρι. Οι δύο δηλώσεις στέκονται μαζί: οικογενειακή βοήθεια και προσωπικό επίτευγμα. Καμία δεν χρειάζεται να σβήσει την άλλη.

Αντισταθείτε στον πειρασμό να μεγαλώσετε νοερά την εικόνα σε μεγαλοπρεπές δημόσιο πορτρέτο. Η μικρή κλίμακα υποδηλώνει άλλη συνάντηση, με κοντινή και σκόπιμη παρατήρηση. Το βλέμμα της ζωγράφου συναντά το δικό σας, αλλά σημαντικό μέρος της εικόνας καταλαμβάνεται από το αντικείμενο που εξηγεί ποια είναι. Έφτιαξε μια ομοιότητα που μεταφέρει και τα διαπιστευτήριά της.

Μεγαλύτερη διεκδίκηση κύρους εμφανίζεται στην Ιωάννα της Αυστρίας με νεαρό κορίτσι, στο Μουσείο Ιζαμπέλλα Στιούαρτ Γκάρντνερ. Η Ιωάννα ακουμπά το χέρι στον ώμο του παιδιού· πιθανότατα πρόκειται για νεαρή αριστοκράτισσα υπό τη φροντίδα της. Το πορτρέτο παραγγέλθηκε για τον πάπα Πίο Δ΄ το 1561. Η Γκάρντνερ το αγόρασε το 1897 ως Τιτσιάνο, παρά τις αμφιβολίες που της μετέφερε ο σύμβουλός της Μπέρναρντ Μπέρενσον. Σήμερα το μουσείο το καταγράφει στην Ανγκουισόλα. Η επιβλητική παρουσία μιας γυναίκας επέζησε ενώ άλλαζε η ταυτότητα της γυναίκας που τη ζωγράφισε.

Νάπολη: το πληκτροφόρο ως συστατική επιστολή

Τη θέση του ενεπίγραφου μεταλλίου παίρνει η μουσική στην Αυτοπροσωπογραφία στο σπινέτο του Καποντιμόντε. Η Ανγκουισόλα παρουσιάζεται σε μουσικό όργανο αντί ανάμεσα στα σύνεργα της ζωγραφικής. Το πορτρέτο επιδεικνύει μια ικανότητα ενώ αποτελεί τεκμήριο μιας άλλης. Η μουσική παιδεία ανήκε στην καλλιεργημένη ζωή που αναμενόταν από την κοινωνική της τάξη· η ζωγραφισμένη εικόνα την κάνει μέρος της επαγγελματικής της σύστασης.

Στον καρδινάλιο Φούλβιο Ορσίνι ανήκε ο πίνακας, του οποίου η συλλογή πέρασε στους Φαρνέζε το 1600. Μέσω της κληρονομιάς τους έφτασε στους Βουρβόνους της Νάπολης. Αξίζει να θυμόμαστε τη διαδοχή των ιδιοκτητών όταν η σεμνή μορφή στο πληκτρολόγιο φαίνεται εντελώς ιδιωτική. Τέτοιες εικόνες κυκλοφορούσαν ανάμεσα σε ισχυρούς συλλέκτες. Η ήσυχη παρουσίαση ταξίδευε καλά: μπορούσε να μιλήσει για παιδεία και αξιοπρεπή συμπεριφορά χωρίς να κάνει τη ζωγραφισμένη γυναίκα να φαίνεται ότι απαιτεί προσοχή.

Μαδρίτη: ένας ποιητής μεταμφιεσμένος σε απόστολο

Κάποιος ζωγράφισε εσταυρωμένο πάνω από το επιστημονικό όργανο στον Τζοβάννι Μπαττίστα Καζέλλι, ποιητή από την Κρεμόνα, σήμερα στο Πράδο. Τα άνετα σπιτικά του ρούχα καλύφθηκαν επίσης με χοντρό καφέ μανδύα. Όταν ο πίνακας μπήκε σε καταλόγους του 17ου αιώνα, ο ποιητής είχε γίνει Άγιος Πέτρος. Ο καθαρισμός το 2011 επανέφερε τη μικρή κρικωτή σφαίρα. Οι λέξεις στο βιβλίο του βοήθησαν στην αναγνώριση της ταυτότητάς του.

Πιο ανησυχητική από μια απλή αλλαγή τίτλου είναι αυτή η μεταμόρφωση. Ένας ιδιοκτήτης μπορούσε να αλλάξει τα αντικείμενα γύρω από το πρόσωπο, ώσπου αυτό να ανήκει σε εντελώς διαφορετικό είδος εικόνας. Ο Καζέλλι εξακολουθεί να σηκώνει το βλέμμα από τη γραφή και να δείχνει μια θρησκευτική εικόνα πίσω του. Οι χειρονομίες παραμένουν κατανοητές, αλλά τώρα τις διαβάζουμε ως δραστηριότητες συγκεκριμένου ποιητή. Ασυνήθιστα, η πατρότητα της Ανγκουισόλα διατηρήθηκε στους παλιούς καταλόγους ακόμη κι όταν μετονομάστηκε το μοντέλο της.

Μαδρίτη: η βασίλισσα κρατά έναν μικρότερο βασιλιά

Στην ισπανική αυλή έφτασε η Ανγκουισόλα το 1559 ως κυρία επί των τιμών της Ελισάβετ των Βαλουά και συνέχισε να ζωγραφίζει. Στο Πορτρέτο της Ελισάβετ των Βαλουά του Πράδο, η βασίλισσα κρατά μικρογραφία του Φιλίππου Β΄. Ο ηγεμόνας βρίσκεται μέσα στο πορτρέτο της συζύγου του σε μέγεθος που εκείνη χωρά ανάμεσα στα δάχτυλα. Ένα αντικείμενο ιδιωτικής όψης εκτελεί δημόσια δυναστική εργασία.

Μαύρα ρούχα δεν σημαίνουν ότι ο πίνακας εγκατέλειψε την πολυτέλεια. Διαφορετικές υφές βελούδου και ανοιχτόχρωμα εσωτερικά μανίκια κάνουν τη σκούρα σιλουέτα ευανάγνωστη· τα κοσμήματα τη διακόπτουν. Το πορτρέτο αποδιδόταν παλαιότερα στον Σάντσεθ Κοέγιο. Κοιτάξτε προσεκτικά το χέρι με τη μικρογραφία και κατόπιν το πρόσωπο από πάνω. Η σχέση ενός ανθρώπου με την εικόνα κάποιου άλλου δίνει στην επίσημη στάση κάτι να κάνει.

Και το Πορτρέτο του Φιλίππου Β΄ του Πράδο έζησε με άλλου δημιουργού το όνομα: ο κατάλογος του Αλκάθαρ το 1686 το απέδιδε στον Χουάν Παντόχα ντε λα Κρουθ. Ο ρόλος της Ανγκουισόλα χρειάστηκε να ανακτηθεί μέσα σε αυλή όπου αρκετοί ζωγράφοι μοιράζονταν πρότυπα και συμβάσεις. Συγκρίνετε την κλειστή παρουσία του βασιλιά με την πιο περίτεχνη ολόσωμη μορφή της βασίλισσας. Κανένα πορτρέτο δεν προσφέρει τυχαία συνάντηση, όμως οι διαφορές κλίμακας και χειρονομιών αξίζουν περισσότερο από μια ματιά στη λεζάντα.

Μια σύντομη επίσκεψη στη Βοστώνη δίνει δύο πολύ διαφορετικά μέτρα του πορτρέτου, από την αυτοεικόνα μεγέθους παλάμης ως το βασιλικό διπλό πορτρέτο. Η Μαδρίτη επιτρέπει να συγκρίνετε τις αυλικές εικόνες με τον μετασκευασμένο ποιητή. Επιβεβαιώστε την πρόσβαση σε κάθε έργο πριν ξεκινήσετε και κρατήστε μαζί σας τα ονόματά τους. Στην Ανγκουισόλα, η προσεκτική ανάγνωση της λεζάντας είναι μέρος της παρατήρησης, γιατί η λεζάντα έχει δική της ιστορία.