Μουσεία και τέχνη στις Βερσαλλίες: Μαρία Αντουανέτα, Νταβίντ και Ντελακρουά πέρα από το θέαμα του ανακτόρου

Άδειο είναι το λίκνο και το αγόρι δίπλα του τραβά την κουρτίνα. Στη Μαρία Αντουανέτα με τα παιδιά της της Ελιζαμπέτ Βιζέ Λε Μπρεν, η απουσία παραπέμπει σε κόρη που πέθανε όσο γινόταν το πορτρέτο. Μια ελκυστική ιστορία λέει ότι το βρέφος καλύφθηκε με μπογιά. Οι ακτινογραφίες δεν βρήκαν ίχνος του κάτω από την επιφάνεια. Η θλίψη είναι πραγματική· η συγκεκριμένη εκδοχή της αλλαγής του πίνακα δεν έχει αποδειχτεί.

Εικόνες με ιστορίες πιο λείες από τα τεκμήριά τους γεμίζουν τις Βερσαλλίες. Περάστε μία ημέρα στο Ανάκτορο των Βερσαλλιών εξετάζοντας πώς ήθελαν ηγεμόνες και μεταγενέστερες κυβερνήσεις να φαίνεται η ιστορία. Η διαδρομή περνά από οικογένεια βασίλισσας στην επανάσταση, έπειτα σε στρατηγό με σημαία και σε μεσαιωνική μάχη που παρήγγειλε βασιλιάς του 19ου αιώνα. Κρατήστε χρόνο για την πόλη έξω από τις πύλες, όπου δόθηκε ο Όρκος του Σφαιριστηρίου.

Μια μητέρα καλείται να σώσει τη βασίλισσα

Τον Σεπτέμβριο του 1785 παρήγγειλε ο Λουδοβίκος ΙΣΤ΄ το οικογενειακό πορτρέτο. Ο σκοπός ήταν δημόσιος: ο μητρικός ρόλος της Μαρίας Αντουανέτας έπρεπε να αποκαταστήσει τη φήμη της και να παρουσιάσει τα παιδιά ως μέλλον της δυναστείας. Η Βιζέ Λε Μπρεν ολοκλήρωσε το έργο το 1787. Η βασίλισσα κάθεται με κόκκινο βελούδο, παιδί στην αγκαλιά και κόρη που γέρνει πάνω της, ενώ το άδειο λίκνο διακόπτει την επίδειξη συνέχειας.

Σε ηλικία έντεκα μηνών είχε πεθάνει η Σοφί Ελέν Μπεατρίς. Το πορτρέτο χωρά την απώλεια χωρίς να εγκαταλείπει τις επίσημες απαιτήσεις της βασιλικής αναπαράστασης. Το σώμα της μητέρας σχηματίζει σταθερό κέντρο, αλλά οι διαφορετικές χειρονομίες των παιδιών εμποδίζουν την πλήρη ακινησία. Η κουρτίνα του λίκνου ζητά να δούμε αυτό που λείπει αντί για ακόμη ένα απόκτημα.

Δύο σκοπούς βοηθά να κρατούμε στο βλέμμα. Η οικογένεια είναι σημαδεμένη από πένθος και ο πίνακας επίσημη προσπάθεια να γίνει πειστική μια προβληματική μοναρχία. Το ένα δεν ακυρώνει το άλλο. Όποιος περιμένει μόνο διακόσμηση από τις Βερσαλλίες μπορεί να αρχίσει με δυσκολότερο ερώτημα: πόσο προσωπικό συναίσθημα επιτρεπόταν να δείξει μια βασίλισσα όταν η εικόνα της ανήκε σε δημόσια αντιπαράθεση;

Ένα αθλητικό κτίριο γίνεται πολιτική σκηνή

Στο σφαιριστήριο των Βερσαλλιών συγκεντρώθηκαν οι αντιπρόσωποι στις 20 Ιουνίου 1789, βρίσκοντας κλειστή τη συνηθισμένη αίθουσα συνεδριάσεων. Ορκίστηκαν να μη χωριστούν μέχρι η Γαλλία να αποκτήσει σύνταγμα. Ο χώρος προοριζόταν για παιχνίδι, όχι για εθνική συνέλευση. Ο αυτοσχεδιασμός αποτελεί μέρος όσων κάνουν το γεγονός ενδιαφέρον να το ακολουθήσετε πεζή μέσα στην πόλη.

Ημιτελής έμεινε ο Όρκος του Σφαιριστηρίου του Ζακ-Λουί Νταβίντ. Ανέπτυξε το σχέδιο μετά το γεγονός, μέσα στη γρήγορα μεταβαλλόμενη πολιτική της Επανάστασης. Οι μελέτες μετέτρεψαν τη γεμάτη συνάντηση σε σύνθεση χειρονομιών που συγκλίνουν. Το εγχείρημα ανήκει στην ιστορία της μνήμης του όρκου όσο και στην ιστορία του ίδιου.

Το σωζόμενο σφαιριστήριο βρίσκεται στη συνοικία Σεν-Λουί, χαμηλότερα από το ανάκτορο. Δείτε την επίσκεψη ως χωριστή συνάντηση με το πραγματικό κτίριο και ελέγξτε την πρόσβαση για την ημερομηνία σας. Εύκολα συγχέονται η σκηνή της μνήμης, το ημιτελές σχέδιο του Νταβίντ και οι μεταγενέστερες μνημονεύσεις. Το περπάτημα από το βασιλικό κτήμα στην πόλη δίνει στη μεταβολή πολιτικού χώρου πραγματική απόσταση.

Ο Μπελέ ακουμπά δίπλα σε φιλόσοφο

Το Πορτρέτο του Ζαν-Μπατίστ Μπελέ ζωγραφίστηκε από τον Αν-Λουί Ζιροντέ το 1797. Ο Μπελέ είχε υπάρξει υποδουλωμένος στον Άγιο Δομίνικο και έγινε ο πρώτος μαύρος βουλευτής της γαλλικής Συμβατικής Εθνοσυνέλευσης. Η άφιξή του μαζί με τους άλλους εκπροσώπους της αποικίας προηγήθηκε της κατάργησης της δουλείας από τη συνέλευση τον Φεβρουάριο του 1794. Στο πορτρέτο φορά επίσημη ενδυμασία και στηρίζει τον αγκώνα δίπλα σε προτομή του συγγραφέα Γκιγιόμ Ρενάλ.

Η συνύπαρξη δίνει σε ζωντανό πολιτικό τη συντροφιά συγγραφέα συνδεδεμένου με την αντίθεση στη δουλεία. Η άνετη στάση όμως δεν σημαίνει ασφάλεια. Η πολιτική σταδιοδρομία του Μπελέ κατέληξε σε φυλάκιση και πέθανε αιχμάλωτος στο Μπελ-Ιλ το 1805. Το φροντισμένο πορτρέτο διατηρεί κύρος που τα γεγονότα δεν του επέτρεψαν να κρατήσει.

Ακόμη περισσότερο περιπλέκουν τα αρχεία την απλή ιστορία χειραφέτησης: ο ίδιος ο Μπελέ είχε κατέχει υποδουλωμένους ανθρώπους. Κρατήστε το δεδομένο δίπλα στην προηγούμενη υποδούλωσή του και στον κοινοβουλευτικό ρόλο. Η αντίθεση ζωντανού δέρματος και λευκού μαρμάρου του Ζιροντέ είναι δυνατή, αλλά η ιστορία του μοντέλου δεν χωρά σε βολικό έμβλημα. Πρόκειται για άνθρωπο του οποίου η θέση στην αποικιακή κοινωνία άλλαξε και τα κέρδη παρέμειναν ευάλωτα στις αποφάσεις άλλων.

Ο Βοναπάρτης στρέφεται προς το κοινό

Η σημαία υψώνεται, το σπαθί απλώνεται και ο Βοναπάρτης κοιτάζει πίσω σαν να πρόκειται να ακολουθήσουν στρατιώτες. Ο Βοναπάρτης στη γέφυρα της Αρκόλε του Αντουάν-Ζαν Γκρο κάνει νεαρό στρατηγό κέντρο δράσης μεγαλύτερης από τον καμβά. Μένει ελάχιστος χώρος για την ίδια τη γέφυρα. Το πρόσωπο και η κίνηση μπροστά μεταφέρουν το επιχείρημα.

Μέσω της Ιωσηφίνας εξασφάλισε ο Γκρο συνεδρίες ποζαρίσματος στο Μιλάνο. Η εικόνα αντλεί από τις μάχες της Αρκόλε το 1796, αλλά η ηρωική χειρονομία δεν αποδεικνύει ότι ο Βοναπάρτης οδήγησε επιτυχή διάβαση της γέφυρας. Η απόπειρα απέτυχε. Η ζωγραφική μετατρέπει το επεισόδιο σε ηγεσία, συγκεντρώνοντας την προσοχή στο θάρρος και στη διοίκηση αντί στο στρατιωτικό αποτέλεσμα εκείνης της ενέργειας.

Μετά το πορτρέτο του Μπελέ, η διαφορά γίνεται άβολη. Ο ένας στέκεται με σύμβολα δημοκρατικής εξουσίας· ο άλλος μοιάζει να τραβά την ιστορία μπροστά με προσωπική βούληση. Η σύγκριση χρησιμεύει χωρίς να κάνει τους πίνακες προφητείες. Καθένας κατασκευάστηκε για κοινό που έπρεπε να αναγνωρίσει δημόσιο πρόσωπο. Ο Γκρο το πετυχαίνει με στροφή κεφαλιού και διαγώνιο σάρωμα σημαίας.

Μεταγενέστερος βασιλιάς παραγγέλνει πολύ παλαιότερη μάχη

Να κατοικήσει στις Βερσαλλίες δεν σκόπευε ποτέ ο Λουδοβίκος-Φίλιππος. Μετέτρεψε την πρώην βασιλική κατοικία σε μουσείο γαλλικής ιστορίας, εγκαινιασμένο το 1837. Η μεταμόρφωση ένωσε διαφορετικές βασιλείες και καθεστώτα σε εθνική αφήγηση. Γι’ αυτό οι πίνακες που έγιναν πολύ μετά την αναχώρηση της βασιλικής οικογένειας έχουν τόση σημασία στην επίσκεψη.

Το 1834 έλαβε ο Ντελακρουά την παραγγελία για τη Μάχη του Ταϊμπούρ. Την εξέθεσε στο Σαλόν το 1837 πριν τοποθετηθεί στις Βερσαλλίες για τα εγκαίνια του μουσείου. Το θέμα ήταν μεσαιωνικό, αλλά ο πίνακας απαντούσε σε σύγχρονο πρόγραμμα. Σώματα και άλογα συμπιέζουν τη βία σε διαγώνια ορμή, χωρίς να οργανώνουν τη σύγκρουση σαν τακτικό ιστορικό διάγραμμα.

Επιστρέψτε νοερά στο λίκνο της βασίλισσας. Εκείνο το πορτρέτο ζητούσε από οικογένεια να εγγυηθεί το μέλλον· το μουσείο του Λουδοβίκου-Φιλίππου ζητούσε από επιλεγμένο παρελθόν να στηρίξει το παρόν. Τα έργα ανταμείβουν εν μέρει επειδή οι προθέσεις μένουν ορατές χωρίς να ελέγχουν όλα όσα βλέπουμε. Ο συνωστισμένος αγώνας του Ντελακρουά έχει δική του απείθαρχη ενέργεια, ακόμη και μέσα σε βασιλική παραγγελία οργάνωσης της εθνικής μνήμης.

Πριν κλείσετε εισιτήρια, αποφασίστε ποιοι πίνακες και ιστορικοί χώροι μετρούν περισσότερο και ελέγξτε ποιες επισκέψεις δίνουν πρόσβαση. Το εισιτήριο ανακτόρου δεν υπόσχεται διαθεσιμότητα κάθε μέρους της συλλογής. Δώστε θέση και στην πόλη. Μετά το ανάκτορο φάτε έξω από τις πύλες και κάντε το σφαιριστήριο συνειδητή δεύτερη στάση, χωρίς να γίνει εξαντλημένη παράκαμψη.