Μουσεία και τέχνη στο Μιλάνο: Μαντένια, Ραφαήλ και Καραβάτζο στην Μπρέρα

Μεσαιωνικά ντύνονται οι εραστές, αλλά το κοινό μόλις είχε ζήσει το καλοκαίρι του 1859. Ο Βίκτωρ Εμμανουήλ Β΄ και ο Ναπολέων Γ΄ είχαν μπει στο Μιλάνο μόλις λίγους μήνες πριν ο Φραντσέσκο Άγιετς παρουσιάσει στην Μπρέρα Το φιλί. Ο άντρας που σκύβει πάνω στη γυναίκα διαβαζόταν ως ιδιωτικός αποχαιρετισμός και ως εικόνα της συμμαχίας από την οποία εξαρτώνταν οι ιταλικές ελπίδες. Το μπλε φόρεμα είχε δημόσια αποστολή.

Μια μέρα στην Πινακοθήκη Μπρέρα περνά ανάμεσα σε τέτοια διαφορετικά κοινά. Πίνακες έγιναν για παρεκκλήσι, για ιδιωτική ευλάβεια και για εκθεσιακό πλήθος έτοιμο να αναγνωρίσει πολιτικό μήνυμα. Δώστε στη συλλογή πρωινό και άνετο περιθώριο μετά το γεύμα. Τα πέντε έργα ανήκουν στην Μπρέρα· δεν έχουμε επιβεβαιωμένες αίθουσες, γι’ αυτό ελέγξτε την πρόσβαση σε κάθε απαραίτητο πίνακα πριν οριστικοποιήσετε το πρόγραμμα.

Πολιτική αρχή είχε και το μουσείο

Τις διδακτικές ανάγκες της ακαδημίας υπηρετούσε αρχικά η συλλογή της Μπρέρα. Η ακαδημία είχε ιδρυθεί το 1776, επί Μαρίας Θηρεσίας. Η πινακοθήκη συγκροτήθηκε επίσημα το 1809, όταν το Μιλάνο ανήκε στο ναπολεόντειο Βασίλειο της Ιταλίας. Πίνακες έφτασαν από καταργημένα θρησκευτικά ιδρύματα της Λομβαρδίας και αλλού. Μεγάλα έργα Αγίας Τράπεζας συγκεντρώθηκαν για σκοπούς πολύ διαφορετικούς από τις αρχικές παραγγελίες.

Αυτή η ιστορία εξηγεί μέρος της σωματικής προσπάθειας της επίσκεψης. Κοιτάζετε ψηλά ιερές συναθροίσεις που βρίσκονταν πάνω από βωμούς και ύστερα σκύβετε την προσοχή σε μικρότερη σκηνή πένθους. Οι εικόνες δεν σχεδιάστηκαν ως διαδοχικά κεφάλαια μουσειακής ξενάγησης. Η αλλαγή περιβάλλοντος ανήκει στην ιστορία τους και το Μιλάνο ήταν η πόλη που τις συγκέντρωσε.

Ο Μαντένια βάζει πρώτα τα πόδια

Τόσο ήθελε ο Τζουζέπε Μπόσι τον Θρήνο για τον νεκρό Χριστό του Μαντένια ώστε ζήτησε βοήθεια αγοράς από τον Αντόνιο Κανόβα το 1806. Ο πίνακας μπήκε τελικά στην Μπρέρα το 1824. Η προγενέστερη διαδρομή αμφισβητείται, αν και εύλογα ταυτίζεται με τον Χριστό σε προοπτική βράχυνση που καταγράφηκε στο εργαστήριο του Μαντένια μετά τον θάνατό του. Τακτοποιημένος κατάλογος ιδιοκτητών θα έκρυβε τα κενά.

Με τα πόδια προς εμάς κείται το σώμα. Η επιλογή κάνει τις πληγές αναπόφευκτες πριν φτάσει το μάτι στο πρόσωπο. Οι πενθούντες συνωστίζονται στην αριστερή άκρη, αφήνοντας πέτρα και σώμα στο μεγαλύτερο μέρος της εικόνας. Ο χώρος υπολογίστηκε με εξαιρετική πειθαρχία, αλλά η συνάντηση είναι κυριολεκτικά άβολη: δεν υπάρχει άνετη θέση απέναντι στον νεκρό.

Η αναπαραγωγή μπορεί να το μετατρέψει σε επίδειξη προοπτικής. Το μικρό μέγεθος του πρωτοτύπου κάνει πιο ιδιωτική τη συνάντηση. Ίσως προοριζόταν για την προσωπική ευλάβεια του Μαντένια· παραμένει υπόθεση. Αφήστε να συνυπάρξουν η επιθυμία κατανόησης της κατασκευής του σώματος και η δυσκολία σταθερού κοιτάγματος των πληγών.

Ο Ραφαήλ κάνει τον απορριφθέντα μνηστήρα να ξεσπάσει

Πάνω στο γόνατό του σπάει ένας νεαρός το ραβδί στον Γάμο της Παναγίας. Το ραβδί του Ιωσήφ άνθισε, υποδεικνύοντας τον εκλεκτό σύζυγο της Μαρίας· ο αποτυχημένος μνηστήρας βρήκε σωματικότερη απάντηση. Ο Ραφαήλ τοποθετεί το μικρό ξέσπασμα σε περιβάλλον του οποίου η γεωμετρία φαίνεται να προέβλεψε τα πάντα.

Για εκκλησία της Τσιτά ντι Καστέλο έγινε ο πίνακας το 1504 και έφτασε στην Μπρέρα το 1805. Ο Ραφαήλ είχε στον νου την εκδοχή του ίδιου θέματος από τον Περουτζίνο. Εδώ ένα ημικύκλιο ανθρώπων απαντά στο σχήμα του ναού πίσω τους. Υπέρυθρη εξέταση αποκάλυψε προπαρασκευαστικές γραμμές που συγκλίνουν στη θύρα. Πίσω από την τελετή, ο φαινομενικά αβίαστος χώρος έχει μελετημένη δομή.

Ακολουθήστε το πλακόστρωτο μέσα από την ανοιχτή θύρα και επιστρέψτε στο ραβδί που σπάει. Η χαρά βρίσκεται στη συνύπαρξη: υπολογισμένη πόλη σχημάτων και άνθρωπος που μόλις έχασε την υπομονή. Η υπογραφή και η χρονολογία του Ραφαήλ βρίσκονται στον ναό, κάνοντας την αρχιτεκτονική να φέρει το όνομά του μαζί με την οργάνωση του γάμου.

Η πανοπλία του Πιέρο και το κοιμισμένο παιδί

Ο γονατιστός Φεντερίκο ντα Μοντεφέλτρο φορά πανοπλία στο Πίνακα Μοντεφέλτρο του Πιέρο ντέλα Φραντσέσκα. Έφερε τον εξοπλισμό επίγειας ισχύος σε συνάθροιση γύρω από κοιμισμένο βρέφος. Πάνω τους κρέμεται αυγό από την κόγχη σε σχήμα όστρακου. Τα αντικείμενα είναι ακριβή· το πλήρες νόημά τους ανακτάται δυσκολότερα.

Με τη γέννηση του κληρονόμου του Φεντερίκο και τον θάνατο της γυναίκας του Μπατίστα Σφόρτσα το 1472 έχει συνδεθεί η παραγγελία. Η ανάγνωση παραμένει επιστημονική ερμηνεία, όπως και ο προτεινόμενος αρχικός προορισμός στην ταφική εκκλησία του. Το έργο ήρθε στο Μιλάνο από το Σαν Μπερναρντίνο κοντά στο Ουρμπίνο το 1811. Έχει επίσης περικοπεί: η ζωγραφισμένη αρχιτεκτονική εκτεινόταν περισσότερο.

Οι περικοπές μετρούν επειδή ο σωζόμενος χώρος φαίνεται τόσο αυτάρκης. Εύκολα υποθέτουμε ότι κάθε όριο αποτελεί απόφαση του Πιέρο. Η μειωμένη επιφάνεια ζητά να φανταστούμε περισσότερο αέρα γύρω από τη συνάθροιση. Η γυαλισμένη πανοπλία και το γυμνό παιδικό δέρμα κρατούν την ήσυχη διαφορά τους· ο διοικητής γονατίζει, ενώ το μωρό δεν χρειάζεται να κάνει τίποτε.

Ο Καραβάτζο πουλά ένα γεύμα ενώ διαφεύγει

Μετά τη θανάτωση του Ρανούτσιο Τομασόνι, ο Καραβάτζο έφυγε από τη Ρώμη το 1606. Πιθανότατα ζωγράφισε το Δείπνο στους Εμμαούς ενώ προστατευόταν στα κτήματα των Κολόνα. Ο πίνακας πέρασε στην οικογένεια Πατρίτσι και έμεινε στο ρωμαϊκό παλάτι της ως την αγορά για την Μπρέρα το 1939, με στήριξη των Φίλων της Μπρέρα. Έργο από διακομμένη ζωή απέκτησε πάνω από τρεις αιώνες σχετικά σταθερής ιδιοκτησίας.

Καθώς ευλογεί το ψωμί, οι μαθητές αναγνωρίζουν τον Χριστό. Πανδοχέας και ηλικιωμένη υπηρέτρια μένουν δίπλα στο τραπέζι, στον ίδιο χώρο χωρίς αναγκαστικά να μοιράζονται την αποκάλυψη. Το λιγοστό φαγητό δεν ανταγωνίζεται την προσοχή. Το φως βρίσκει πρόσωπο, μανίκι και χέρι, έπειτα υποχωρεί στο σκοτάδι. Η αναγνώριση μοιράζεται άνισα σε ανθρώπους αρκετά κοντά για άγγιγμα.

Το φιλί επιστρέφει στο Μιλάνο

Ο Αλφόνσο Μαρία Βισκόντι, παραγγελιοδότης του Φιλιού, το άφησε στην Μπρέρα το 1886. Είκοσι επτά χρόνια χώρισαν τη δημόσια πρώτη εμφάνιση από τη μόνιμη άφιξη. Στο διάστημα, οι ελπίδες της έκθεσης του 1859 είχαν γίνει ιστορία ενωμένης Ιταλίας.

Προσωρινή κάνει ο Άγιετς την αγκαλιά. Ο άντρας έχει ένα πόδι στο σκαλοπάτι και πρόσωπο κυρίως κρυμμένο· το φόρεμα της γυναίκας πιάνει φως. Κόκκινο, πράσινο, μπλε και λευκό διαβάστηκαν ως αναφορές στην Ιταλία και στη Γαλλία. Προσέξτε το πολιτικό λεξιλόγιο χωρίς να χαθεί η ελαφριά σωματική ανισορροπία του φιλιού. Κάτω από τη μέση η αναχώρησή του μοιάζει ήδη αρχισμένη.

Την ώρα μετά την Μπρέρα αφήστε αδέσμευτη. Διαλέξτε κοντινό τραπέζι και δείτε ποια εικόνα περιγράφετε πρώτη: πληγή, σπασμένο ραβδί ή πόδι ήδη στη σκάλα. Αν επιστρέψετε άλλη μέρα στο μουσείο, αρχίστε από εκείνον τον πίνακα και κρατήστε ανοιχτή την υπόλοιπη διαδρομή.